Adhyaya 22

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं विप्रकृतो राजन् बलिर्भगवतासुर: । भिद्यमानोऽप्यभिन्नात्मा प्रत्याहाविक्लवं वच: ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଭଗବାନ ବାହ୍ୟତଃ ବଲି ମହାରାଜଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟୁମି କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ବଲି ଦୃଢ଼ ଥିଲେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 2

श्रीबलिरुवाच यद्युत्तमश्लोक भवान् ममेरितं वचो व्यलीकं सुरवर्य मन्यते । करोम्यृतं तन्न भवेत् प्रलम्भनं पदं तृतीयं कुरु शीर्ष्णि मे निजम् ॥ २ ॥

ବଲି ମହାରାଜ କହିଲେ—ହେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ, ଦେବମାନଙ୍କର ସର୍ବପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ଭାବନ୍ତି ଯେ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମିଥ୍ୟା ହୋଇଛି, ତେବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ କରିବି। ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଠକେଇ ନ ହେଉ; ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ତୃତୀୟ କମଳପଦ ମୋ ମସ୍ତକରେ ରଖନ୍ତୁ।

Verse 3

बिभेमि नाहं निरयात् पदच्युतो न पाशबन्धाद् व्यसनाद् दुरत्ययात् । नैवार्थकृच्छ्राद् भवतो विनिग्रहा- दसाधुवादाद् भृशमुद्विजे यथा ॥ ३ ॥

ନରକରେ ପଡ଼ିବା, ପଦଚ୍ୟୁତି, ବରୁଣଙ୍କ ପାଶବନ୍ଧ, ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ବିପଦ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଦଣ୍ଡ—ଏସବୁକୁ ମୁଁ ତେତେ ଭୟ କରେନି; ଯେତେ ଭୟ କରେ ଅପବାଦ ଓ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ।

Verse 4

पुंसां श्लाघ्यतमं मन्ये दण्डमर्हत्तमार्पितम् । यं न माता पिता भ्राता सुहृदश्चादिशन्ति हि ॥ ४ ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ବୋଲି ମୁଁ ସେହି ଦଣ୍ଡକୁ ମନେ କରେ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଦିଅନ୍ତି। ମାତା, ପିତା, ଭାଇ କିମ୍ବା ସୁହୃଦ ହିତେଚ୍ଛୁ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଧୀନକୁ ଏପରି ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 5

त्वं नूनमसुराणां न: परोक्ष: परमो गुरु: । यो नोऽनेकमदान्धानां विभ्रंशं चक्षुरादिशत् ॥ ५ ॥

ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପରୋକ୍ଷ ପରମ ଗୁରୁ ଓ ପରମ ହିତେଚ୍ଛୁ। ଆମେ ଅନେକ ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରହୁ; ଆମକୁ ଶାସନ କରି ଗର୍ବଭଙ୍ଗ କରି, ସଠିକ୍ ପଥ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆପଣ ଆଖି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 6

यस्मिन् वैरानुबन्धेन व्यूढेन विबुधेतरा: । बहवो लेभिरे सिद्धिं यामु हैकान्तयोगिन: ॥ ६ ॥ तेनाहं निगृहीतोऽस्मि भवता भूरिकर्मणा । बद्धश्च वारुणै: पाशैर्नातिव्रीडे न च व्यथे ॥ ७ ॥

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିରନ୍ତର ବୈରଭାବ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅସୁର ଏକାନ୍ତଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନେକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ବରୁଣପାଶରେ ବନ୍ଧା ହେବାରେ ମୋତେ ନ ଲଜ୍ଜା, ନ ବ୍ୟଥା।

Verse 7

यस्मिन् वैरानुबन्धेन व्यूढेन विबुधेतरा: । बहवो लेभिरे सिद्धिं यामु हैकान्तयोगिन: ॥ ६ ॥ तेनाहं निगृहीतोऽस्मि भवता भूरिकर्मणा । बद्धश्च वारुणै: पाशैर्नातिव्रीडे न च व्यथे ॥ ७ ॥

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈର ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନେକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ବହୁକର୍ମରୂପ ଦଣ୍ଡରେ ନିଗୃହୀତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ବରୁଣପାଶରେ ବନ୍ଧା ମୁଁ ନ ଲଜ୍ଜିତ, ନ ବ୍ୟଥିତ।

Verse 8

पितामहो मे भवदीयसम्मत: प्रह्लाद आविष्कृतसाधुवाद: । भवद्विपक्षेण विचित्रवैशसं सम्प्रापितस्त्वं परम: स्वपित्रा ॥ ८ ॥

ମୋର ପିତାମହ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବସମ୍ମତ ଓ ସାଧୁ-କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତନା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପରମ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଶରଣ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

Verse 9

किमात्मनानेन जहाति योऽन्तत: किं रिक्थहारै: स्वजनाख्यदस्युभि: । किं जायया संसृतिहेतुभूतया मर्त्यस्य गेहै: किमिहायुषो व्यय: ॥ ९ ॥

ଯେ ଦେହ ଶେଷରେ ନିଜ ଧାରକକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ତାହାର କି ଉପଯୋଗ? ଏବଂ ‘ସ୍ୱଜନ’ ନାମରେ ଯେମାନେ ଦସ୍ୟୁ ପରି ପ୍ରଭୁସେବାକୁ ଉପଯୋଗୀ ଧନ ଲୁଟିନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କି ଲାଭ? ସଂସାର ବଢ଼ାଇବାର କାରଣ ହୋଇଥିବା ସ୍ତ୍ରୀର କି ଉପଯୋଗ? ଘର-ପରିବାର ଆଦିରେ ଆସକ୍ତି ମର୍ତ୍ୟର ମୂଲ୍ୟବାନ ଆୟୁଷ୍ୟ-ଶକ୍ତିକୁ ମାତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ କରେ।

Verse 10

इत्थं स निश्चित्य पितामहो महा- नगाधबोधो भवत: पादपद्मम् । ध्रुवं प्रपेदे ह्यकुतोभयं जनाद् भीत: स्वपक्षक्षपणस्य सत्तम ॥ १० ॥

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅଗାଧ ବୋଧ ଥିବା ମୋର ପିତାମହ ମହାପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଦୃଢ଼ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ହେ ସତ୍ତମ! ସେ ଏହି ଲୋକର ସାଧାରଣ ଜନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରୁଥିଲେ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପକ୍ଷର ନାଶ ଦେଖିଥିଲେ; ତେଣୁ ଅକୁତୋଭୟ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ଧରିଲେ।

Verse 11

अथाहमप्यात्मरिपोस्तवान्तिकं दैवेन नीत: प्रसभं त्याजितश्री: । इदं कृतान्तान्तिकवर्ति जीवितं ययाध्रुवं स्तब्धमतिर्न बुध्यते ॥ ११ ॥

ହେ ଆତ୍ମରିପୁ! ଦୈବବଶେ ମୋତେ ବଳପୂର୍ବକ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସମୀପକୁ ଆଣାଗଲା ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ-ସମ୍ପଦା ଛିନିନିଆଗଲା। କ୍ଷଣିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ମାୟାରେ ମୋହିତ ଲୋକେ, ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିକଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଅନିତ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 12

श्रीशुक उवाच तस्येत्थं भाषमाणस्य प्रह्लादो भगवत्प्रिय: । आजगाम कुरुश्रेष्ठ राकापतिरिवोत्थित: ॥ १२ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବଲି ମହାରାଜ ଏଭଳି ଭାବେ ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଅତିପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଯେପରି ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 13

तमिन्द्रसेन: स्वपितामहं श्रिया विराजमानं नलिनायतेक्षणम् । प्रांशुं पिशङ्गाम्बरमञ्जनत्विषं प्रलम्बबाहुं शुभगर्षभमैक्षत ॥ १३ ॥

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ବଲି ନିଜ ପିତାମହ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତ, ପଦ୍ମଦଳ ସଦୃଶ ନୟନଯୁକ୍ତ। ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ପୀତାମ୍ବରରେ ଶୋଭିତ; ଶ୍ୟାମ କାନ୍ତି ଅଞ୍ଜନ ପରି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର।

Verse 14

तस्मै बलिर्वारुणपाशयन्त्रित: समर्हणं नोपजहार पूर्ववत् । ननाम मूर्ध्नाश्रुविलोललोचन: सव्रीडनीचीनमुखो बभूव ह ॥ १४ ॥

ବରୁଣପାଶରେ ବନ୍ଧା ଥିବାରୁ ବଲି ମହାରାଜ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ କେବଳ ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଅଶ୍ରୁଭରା ନୟନ କମ୍ପିତ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନିମ୍ନ ହେଲା।

Verse 15

स तत्र हासीनमुदीक्ष्य सत्पतिं हरिं सुनन्दाद्यनुगैरुपासितम् । उपेत्य भूमौ शिरसा महामना ननाम मूर्ध्ना पुलकाश्रुविक्लव: ॥ १५ ॥

ସେଠାରେ ସୁନନ୍ଦ ଆଦି ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ପୂଜିତ ହୋଇ ଆସୀନ, ହାସ୍ୟମୁଖ ହରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାମନା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶିରସା ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 16

श्रीप्रह्लाद उवाच त्वयैव दत्तं पदमैन्द्रमूर्जितं हृतं तदेवाद्य तथैव शोभनम् । मन्ये महानस्य कृतो ह्यनुग्रहो विभ्रंशितो यच्छ्रिय आत्ममोहनात् ॥ १६ ॥

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣେଇ ବଳିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରପଦର ମହା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଆଜି ଆପଣେଇ ସେହିଟି ହରଣ କଲେ। ଦୁଇଥିରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଶୋଭା ମୁଁ ଦେଖୁଛି। ସେଇ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ମୋହାନ୍ଧକାରେ ପକାଉଥିଲା, ତେଣୁ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ମହା କୃପା କଲେ।

Verse 17

यया हि विद्वानपि मुह्यते यत- स्तत् को विचष्टे गतिमात्मनो यथा । तस्मै नमस्ते जगदीश्वराय वै नारायणायाखिललोकसाक्षिणे ॥ १७ ॥

ଯେଉଁ ଭୌତିକ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ସଂଯମୀ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୋଇ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭୁଲିଯାଏ, ତାହାର ଗତିକୁ ଯଥାର୍ଥ କିଏ ଦେଖିପାରିବ? ତେଣୁ ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ଅଖିଳଲୋକସାକ୍ଷୀ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।

Verse 18

श्रीशुक उवाच तस्यानुश‍ृण्वतो राजन् प्रह्लादस्य कृताञ्जले: । हिरण्यगर्भो भगवानुवाच मधुसूदनम् ॥ १८ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନିକଟରେ ଦାଁଡ଼ି ଶୁଣୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁସୂଦନ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 19

बद्धं वीक्ष्य पतिं साध्वी तत्पत्नी भयविह्वला । प्राञ्जलि: प्रणतोपेन्द्रं बभाषेऽवाङ्‌मुखी नृप ॥ १९ ॥

ହେ ନୃପ! ପତିଙ୍କୁ ବନ୍ଧା ଦେଖି ସେଇ ସାଧ୍ୱୀ ପତ୍ନୀ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଉପେନ୍ଦ୍ର ବାମନଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁହଁ ନମାଇ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 20

श्रीविन्ध्यावलिरुवाच क्रीडार्थमात्मन इदं त्रिजगत् कृतं ते स्वाम्यं तु तत्र कुधियोऽपर ईश कुर्यु: । कर्तु: प्रभोस्तव किमस्यत आवहन्ति त्यक्तह्रियस्त्वदवरोपितकर्तृवादा: ॥ २० ॥

ଶ୍ରୀମତୀ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ନିଜ ଲୀଳାବିହାରର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏହି ତ୍ରିଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କୁବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ତାହାରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଦାବି କରନ୍ତି। ଲଜ୍ଜାହୀନ ନାସ୍ତିକମାନେ ମିଥ୍ୟା କର୍ତୃତ୍ୱ ଆରୋପ କରି ‘ଆମେ ଦାନ ଦେଉଛୁ, ଭୋଗ କରୁଛୁ’ ବୋଲି ଗର୍ବ କରନ୍ତି। ଆପଣ ତ ସ୍ୱାଧୀନ ସୃଷ୍ଟା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ କ’ଣ ଭଲ କରିପାରିବେ?

Verse 21

श्रीब्रह्मोवाच भूतभावन भूतेश देवदेव जगन्मय । मुञ्चैनं हृतसर्वस्वं नायमर्हति निग्रहम् ॥ २१ ॥

ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଭୂତଭାବନ, ହେ ଭୂତେଶ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗନ୍ମୟ ଭଗବାନ! ଆପଣ ଏହାର ସର୍ବସ୍ୱ ହରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏବେ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଏହା ଅଧିକ ନିଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 22

कृत्‍स्‍ना तेऽनेन दत्ता भूर्लोका: कर्मार्जिताश्च ये । निवेदितं च सर्वस्वमात्माविक्लवया धिया ॥ २२ ॥

ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, କର୍ମଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱ ନିବେଦନ କରିଛି; ଅବିକଳ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଛି।

Verse 23

यत्पादयोरशठधी: सलिलं प्रदाय दूर्वाङ्कुरैरपि विधाय सतीं सपर्याम् । अप्युत्तमां गतिमसौ भजते त्रिलोकीं दाश्वानविक्लवमना: कथमार्तिमृच्छेत् ॥ २३ ॥

ଯେ ନିଷ୍କପଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଜଳ, ଦୂର୍ବାଙ୍କୁର କିମ୍ବା ପୁଷ୍ପକଳି ମାତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ସତ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଏ। ଏହି ବଳି ମହାରାଜ ତ ନିର୍ଛଳ ମନେ ତ୍ରିଲୋକୀର ସର୍ବସ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେବେ ସେ କିପରି ବନ୍ଧନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇବେ?

Verse 24

श्रीभगवानुवाच ब्रह्मन् यमनुगृह्णामि तद्विशो विधुनोम्यहम् । यन्मद: पुरुष: स्तब्धो लोकं मां चावमन्यते ॥ २४ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ! ଯାହାକୁ ମୁଁ ବିଶେଷ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ, ତାହାର ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ହଟାଇ ଦେଉଛି; କାରଣ ଐଶ୍ୱର୍ୟମଦରେ ମୂଢ଼ ପୁରୁଷ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅବମାନ କରେ।

Verse 25

यदा कदाचिज्जीवात्मा संसरन् निजकर्मभि: । नानायोनिष्वनीशोऽयं पौरुषीं गतिमाव्रजेत् ॥ २५ ॥

ଜୀବାତ୍ମା ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ନାନା ଯୋନିରେ ପୁନଃପୁନଃ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପରାଧୀନ ରହେ; କେବେ କେବେ ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମନୁଷ୍ୟଗତି ପାଏ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 26

जन्मकर्मवयोरूपविद्यैश्वर्यधनादिभि: । यद्यस्य न भवेत् स्तम्भस्तत्रायं मदनुग्रह: ॥ २६ ॥

ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଉତ୍ତମ କର୍ମକାରୀ, ଯୌବନ, ରୂପ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଗର୍ବ କରେନାହିଁ, ତେବେ ଜାଣିବା ଯେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଶେଷ କୃପା ଅଛି।

Verse 27

मानस्तम्भनिमित्तानां जन्मादीनां समन्तत: । सर्वश्रेय:प्रतीपानां हन्त मुह्येन्न मत्पर: ॥ २७ ॥

ଉଚ୍ଚ କୁଳଜନ୍ମ ଆଦି ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମିଥ୍ୟା ମାନ-ଗର୍ବର କାରଣ ହୋଇ ଭକ୍ତି-ଉନ୍ନତିରେ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେଗୁଡ଼ିକ କେବେ ବି ଅଶାନ୍ତ କରେନାହିଁ।

Verse 28

एष दानवदैत्यानामग्रणी: कीर्तिवर्धन: । अजैषीदजयां मायां सीदन्नपि न मुह्यति ॥ २८ ॥

ଏହି ବଲି ମହାରାଜ ଦାନବ-ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଧକ; ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଜେୟ ମାୟାକୁ ଜୟ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହି ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 29

क्षीणरिक्थश्‍च्युत: स्थानात् क्षिप्तो बद्धश्च शत्रुभि: । ज्ञातिभिश्च परित्यक्तो यातनामनुयापित: ॥ २९ ॥ गुरुणा भर्त्सित: शप्तो जहौ सत्यं न सुव्रत: । छलैरुक्तो मया धर्मो नायं त्यजति सत्यवाक् ॥ ३० ॥

ଧନ ହରାଇ, ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଓ ବନ୍ଧିତ, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ଯାତନା ଭୋଗି, ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ସିତ ଓ ଶପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସୁବ୍ରତ ବଲି ମହାରାଜ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଛଳରେ ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲି, ତଥାପି ସତ୍ୟବାକ୍ ସେ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 30

क्षीणरिक्थश्‍च्युत: स्थानात् क्षिप्तो बद्धश्च शत्रुभि: । ज्ञातिभिश्च परित्यक्तो यातनामनुयापित: ॥ २९ ॥ गुरुणा भर्त्सित: शप्तो जहौ सत्यं न सुव्रत: । छलैरुक्तो मया धर्मो नायं त्यजति सत्यवाक् ॥ ३० ॥

ଧନ ହରାଇ, ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଓ ବନ୍ଧିତ, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ଯାତନା ଭୋଗି, ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ସିତ ଓ ଶପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସୁବ୍ରତ ବଲି ମହାରାଜ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଛଳରେ ଧର୍ମ କଥା କହିଥିଲି, ତଥାପି ସତ୍ୟବାକ୍ ସେ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 31

एष मे प्रापित: स्थानं दुष्प्रापममरैरपि । सावर्णेरन्तरस्यायं भवितेन्द्रो मदाश्रय: ॥ ३१ ॥

ଭଗବାନ କହିଲେ—ତାହାର ମହା କ୍ଷମାଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି। ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବ।

Verse 32

तावत् सुतलमध्यास्तां विश्वकर्मविनिर्मितम् । यदाधयो व्याधयश्च क्लमस्तन्द्रा पराभव: । नोपसर्गा निवसतां सम्भवन्ति ममेक्षया ॥ ३२ ॥

ବଲି ମହାରାଜ ସ୍ୱର୍ଗରାଜ୍ୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ସୁତଳ ଲୋକରେ ବସୁନ୍ତୁ। ମୋର ବିଶେଷ ରକ୍ଷାରେ ସେଠାରେ ମନ-ଦେହ ଦୁଃଖ, କ୍ଲାନ୍ତି, ତନ୍ଦ୍ରା, ପରାଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପସର୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 33

इन्द्रसेन महाराज याहि भो भद्रमस्तु ते । सुतलं स्वर्गिभि: प्रार्थ्यं ज्ञातिभि: परिवारित: ॥ ३३ ॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ବଲି ମହାରାଜ, ଏବେ ଯାଅ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ସେହି ସୁତଳ ଲୋକରେ ଆତ୍ମୀୟ-ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ବସ।

Verse 34

न त्वामभिभविष्यन्ति लोकेशा: किमुतापरे । त्वच्छासनातिगान् दैत्यांश्चक्रं मे सूदयिष्यति ॥ ३४ ॥

ସୁତଳ ଲୋକରେ ତୁମକୁ ଲୋକେଶମାନେ ମଧ୍ୟ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ତ ଦୂର କଥା, ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତୁମ ଶାସନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବେ, ମୋ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବ।

Verse 35

रक्षिष्ये सर्वतोऽहं त्वां सानुगं सपरिच्छदम् । सदा सन्निहितं वीर तत्र मां द्रक्ष्यते भवान् ॥ ३५ ॥

ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମକୁ—ତୁମ ଅନୁଚରମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦ ସହ—ସବୁ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ମୁଁ ସେଠାରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରହିବି, ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 36

तत्र दानवदैत्यानां सङ्गात्ते भाव आसुर: । द‍ृष्ट्वा मदनुभावं वै सद्य: कुण्ठो विनङ्‌क्ष्यति ॥ ३६ ॥

ସେଠାରେ ତୁମେ ମୋର ପରମ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବ; ଦାନବ‑ଦୈତ୍ୟ ସଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୁମ ଆସୁର ଭାବ ଓ ଭୌତିକ ଚିନ୍ତା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯିବ।