Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 45

Aditi’s Lament and Kaśyapa’s Instruction of the Payo-vrata (Milk Vow) to Please Keśava

Devanagari script

भुञ्जीत तैरनुज्ञात: सेष्ट: शेषं सभाजितै: । ब्रह्मचार्यथ तद्रात्र्यां श्वोभूते प्रथमेऽहनि ॥ ४४ ॥ स्‍नात: शुचिर्यथोक्तेन विधिना सुसमाहित: । पयसा स्‍नापयित्वार्चेद् यावद्‌व्रतसमापनम् ॥ ४५ ॥

Transliteration

bhuñjīta tair anujñātaḥ seṣṭaḥ śeṣaṁ sabhājitaiḥ brahmacāry atha tad-rātryāṁ śvo bhūte prathame ’hani

Translation

ଭୋଜନ କରାଇଥିବା ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ମିତ୍ର ଓ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ସହ ଅବଶିଷ୍ଟ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ସେ ରାତିରେ କଠୋର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବ; ପରଦିନ ପ୍ରଭାତେ ପୁଣି ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିରେ ବ୍ରତସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବ।

Synonyms

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: स्नानं कृतवान् (having bathed)

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (pure/clean)

• यथा-उक्तेन: as prescribed
• यथा-उक्तेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: यथा (अव्यय) + उक्त (वच् धातु + क्त)
• Form: अव्ययीभाव-समास (as said), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘उक्त’ = क्त-कृदन्त

• विधिना: by the procedure
• विधिना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सु-समाहितः: well-composed/concentrated
• सु-समाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग: सम्+आ; सु- (intensifier)

• पयसा: with milk
• पयसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• स्नापयित्वा: having bathed (the deity)
• स्नापयित्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + णिच् (causative) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund/absolutive), णिजन्त (causative) ‘स्नापय-’ = to bathe (someone/thing)

• अर्चेत्: should worship
• अर्चेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातु: अर्च्—पूजायाम् (to worship)

• यावत्: until
• यावत्: Kāla-avadhi (कालावधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: परिमाण/अवधि-वाचक अव्यय (until/as long as)

• व्रत-समापनम्: the completion of the vow
• व्रत-समापनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक) + समापन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (ending of the vow)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about proper conduct during a vrata (vow)?

This verse emphasizes disciplined etiquette: eat only with permission, share the remainder respectfully, and maintain brahmacarya (celibacy) during the vow.

Why does the Bhagavatam mention celibacy during the vow?

Celibacy is prescribed as a form of self-restraint that supports mental purity and steadiness, helping the practitioner focus on worship and completion of the vrata.

Practical application of this teaching in modern life?

Practice mindful restraint during spiritual commitments: follow guidance, avoid indulgence, share resources, and keep habits that protect clarity and devotion.