Mantra 15

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

याः पार्श्वे उपर्षन्त्यनुनिक्षन्ति पृष्टीः । अहिंसन्तीरनामया निर्द्रवन्तु बहिर्बिलम्

IAST Transliteration

yā́ḥ pārśvé úparṣanty anuníkṣanti pṛṣṭī́ḥ | ahíṃsantīr anāmayā́ nírdravantu bahírbilám ||

English Translation (Griffith/Whitney)

What female powers that press upon the flank and, following on, fasten upon the back—harmless, unailing, let them run forth, away, unto the outer burrow.

Translation

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ-ଶକ୍ତିମାନେ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାପ ଦେଇ, ପଛୁଆଇ ପୃଷ୍ଠରେ ଲଗି ରହନ୍ତି—ଅହିଂସକ, ନିରାମୟ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାହାର ବିଲକୁ ଦୌଡ଼ି ବାହାରିଯାଆନ୍ତୁ।

Word by Word

• याः: who/which (fem. pl.)
• याः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पार्श्वे: at/on the side
• पार्श्वे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)

• उपर्षन्ति: they assail/attack
• उपर्षन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उप-ऋष् (धातु; ‘to injure/assail’, with उप-)

• अनु: along, after
• अनु: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)

• निक्षन्ति: they pierce/stab
• निक्षन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नि-क्षन् (धातु; ‘to pierce/stab’, with नि-)

• पृष्ठीः: the backs/ridges (of the body)
• पृष्ठीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृष्ठि (प्रातिपदिक)

• अहिंसन्तीः: not harming, non-injuring
• अहिंसन्तीः: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अ-हिंसन्ती (कृदन्त; √हिंस् ‘to injure’ + शतृ/शानच्-स्त्री ‘-न्ती’, with privative अ-)

• अनामयाः: free from sickness
• अनामयाः: कर्तृ (याः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-नामय (प्रातिपदिक; ‘free from disease’, privative अ- + नामय)

• निर्द्रवन्तु: let them run away/escape
• निर्द्रवन्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: निर्-द्रु (धातु; ‘to run’, with निर्-)

• बहिः: outside
• बहिः: क्रियाविशेषण/देशवाचक
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)

• बिलम्: the hole/burrow
• बिलम्: कर्म (गत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (yákṣma-bhaiṣajya cycle; specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt)

Devata: Yákṣma (as disease-personification) / apotropaic expulsion

Chandas: Anuṣṭubh (probable; refrain-structure typical of AV anuṣṭubh healing verses)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From describing pressure and attachment to an assertive command of release and exile.","listener_experience":"Empowerment and relief; sensation of pushing pain away from the body.","intensity":6}