Mantra 17

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि । ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः

IAST Transliteration

saptā́rdha-gárbhā bhúvanasya réto víṣṇos tiṣṭhanti pradíśā vídharmani | té dhītíbhiḥ mánasā té vipáścitaḥ paribhúvaḥ pári bhavanti viśvátaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Seven, half-embryoned, the seed of all existence, in Viṣṇu’s ordinance stand fast in the quarters. They, by insight and by mind, they the discerning, become encompassers, prevailing on every side.

Translation

ସାତଜଣ, ଅର୍ଧ-ଗର୍ଭରୂପ, ସମସ୍ତ ଭୁବନର ରେତସ୍/ବୀଜ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଧାନରେ ଦିଗମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେମାନେ ଧୀ (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା—ବିପଶ୍ଚିତ (ବିବେକୀ) ହୋଇ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପରିଭୁବ (ଆବରଣ କରି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରୁଥିବା) ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्याप्रातिपदिक)

• अर्धगर्भाः: the seven ‘half-embryos’ (semi-formed beings)
• अर्धगर्भाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्धगर्भ (प्रातिपदिक; अर्ध + गर्भ)

• भुवनस्य: of the world / of existence
• भुवनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• रेतः: seed, semen (generative essence)
• रेतः: सम्बन्ध/विशेष्य (अर्धगर्भाः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• तिष्ठन्ति: stand, remain
• तिष्ठन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• प्रदिशः: the directions (quarters)
• प्रदिशः: कर्म (गत्यर्थ/व्याप्त्यर्थे—‘दिशः’ इति व्याप्तिविषयः)
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक; प्र + दिश्)

• विधर्मणि: in the established order / in the ordinance
• विधर्मणि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: विधर्मन् (प्रातिपदिक; वि + धर्मन्)

• ते: they
• ते: कर्तृ (द्वितीयपादे)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• धीतिभिः: with insights / with devout thoughts
• धीतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धीति (प्रातिपदिक)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• ते: they
• ते: कर्तृ (अनुवृत्तिः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• विपश्चितः: wise, discerning
• विपश्चितः: कर्तृविशेषण
• Type: Adjective
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक; वि + पश्यत्/पश्-चिद् भावः)

• परिभुवः: overcomers, surpassers
• परिभुवः: कर्तृ (विशेषणवत्)
• Type: Noun
• Root: परिभू (कृदन्त-प्रातिपदिक; परि + भू; ‘परिभू’ = overpowerer)

• परि: around, all-around
• परि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• भवन्ति: become, are
• भवन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• विश्वतः: from every side / on all sides
• विश्वतः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतस् (अव्यय; विश्व + तस्)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Brahmanic seer tradition (attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Viṣṇu (as cosmic regulator) and the ‘Seven’ (sapta) as directional powers.

Chandas: Triṣṭubh-like (as transmitted; metrical notes vary).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From cosmic wonder (seven embryos in quarters) to confident mastery (encompassing on every side).","listener_experience":"Expansive clarity; feeling protected from all sides; uplifted intelligence.","intensity":5}