Mantra 5

Sukta 141

Sanskrit (Devanagari)

यन्नासत्या पराके अर्वाके अस्ति भेषजम्। तेन नूनं विमदाय प्रचेतसा छर्दिर्वत्साय यच्छतम्

IAST Transliteration

yán nā́satyā parāké arvāké ásti bheṣajám | téna nūnáṃ vimadā́ya pracetásā chárdir vatsā́ya yacchatam

English Translation (Griffith/Whitney)

What remedy, O Nāsatyā, exists afar or here at hand—therewith, even now, O ye of provident skill, grant protection unto Vimadá; grant shelter to the calf.

Translation

ହେ ନାସତ୍ୟୌ, ଦୂରେ ହେଉ କି ନିକଟେ—ଯେ କୌଣସି ଭେଷଜ/ଔଷଧ-ଉପଚାର ଅଛି, ସେହିଦ୍ୱାରା ଏବେ, ହେ ପ୍ରଚେତସା (ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ କୁଶଳବାନ) ଦେବଦ୍ୱୟ, ବିମଦକୁ ରକ୍ଷା ଦିଅ; ବଛୁରକୁ ଆଶ୍ରୟ/ଛାୟା ଦିଅ।

Word by Word

• यत्: that which
• यत्: Karma (यत् = ‘यद् भेषजम्’—कर्म-सम्बन्धेन) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-शब्द

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध (अस्माकम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• असत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• असत्या: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun (proper)
• Root: नासत्य (देव-नाम; प्रातिपदिक)

• पराके: in the far (place)
• पराके: Adhikaraṇa (देश/अवस्थान)
• Type: Adjective (locative used adverbially)
• Root: पराक (अव्ययीभाव/देशवाचक; प्रातिपदिक)

• अर्वाके: in the near (place)
• अर्वाके: Adhikaraṇa (देश/अवस्थान)
• Type: Adjective (locative used adverbially)
• Root: अर्वाक (अव्ययीभाव/देशवाचक; प्रातिपदिक)

• अस्ति: is / exists
• अस्ति: (अस्ति—अस्तित्ववाचक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस्

• भेषजम्: remedy, medicine
• भेषजम्: Kartā (अस्ति इति) / Karma (यत्-सम्बन्धेन)
• Type: Noun
• Root: भेषज (प्रातिपदिक)

• तेन: with that / by that
• तेन: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नूनम्: now, indeed
• नूनम्: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)

• विमदाय: for Vimadá
• विमदाय: Sampradāna
• Type: Noun (proper)
• Root: विमद (प्रातिपदिक; व्यक्तिनाम)

• प्रचेतसा: with wise insight / with forethought
• प्रचेतसा: Karaṇa (यच्छतम्—‘प्रचेतसा’ = प्रज्ञया/प्रचेतनया)
• Type: Adjective
• Root: प्रचेतस् (प्रातिपदिक)

• छर्दिः: shelter, protection
• छर्दिः: Karma (यच्छतम्—यत् दातव्यम्)
• Type: Noun
• Root: छर्दिस् (प्रातिपदिक)

• वत्साय: for the calf
• वत्साय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)

• यच्छतम्: grant (you two) / bestow
• यच्छतम्: (मुख्य क्रिया; कर्ता = असत्या)
• Type: Verb
• Root: यम् (यच्छ-आदेश)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic Aśvin hymn tradition (name Vimadá appears in RV narratives)

Devata: Aśvinau (addressed as Nāsatyā)

Chandas: Anuṣṭubh (as transmitted in AV 20 arrangement)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Concern for vulnerability → widening of options (‘near or far’) → soothing shelter and protection.","listener_experience":"Tender care and relief; a sense that no avenue of help is excluded.","intensity":5}