Mantra 5

Sukta 139

Sanskrit (Devanagari)

यदप्सु यद्वनस्पतौ यदोषधीषु पुरुदंससा कृतम्। तेन माविष्टमश्विना

IAST Transliteration

yád apsú yád vanaspatáu yád óṣadhīṣu purudáṁsasā kṛtám | téna mā́viṣṭam aśvinā

English Translation (Griffith/Whitney)

What in the waters, what in the forest-lord, what in the herbs, O ye of many marvels, hath been wrought—Therewith, O Aśvins, succour me; make me safe.

Translation

ହେ ପୁରୁଦଂସସା (ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମୀ) ଅଶ୍ୱିନୌ, ଯାହା କିଛି ଜଳମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ଯାହା କିଛି ବନସ୍ପତିପତିରେ, ଯାହା କିଛି ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ କୃତ ହୋଇଛି—ସେହି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆବୃତ କର; ମୋତେ ସହାୟ କର, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ କର।

Word by Word

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (यद्…कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः) / (सामान्यतः ‘यत्…तत्’ सम्बन्धे)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: Adhikaraṇa (स्थान/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अप् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘जल’

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वनस्पतौ: in the tree / in the lord of the forest (tree)
• वनस्पतौ: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कृतम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओषधीषु: among/in the herbs
• ओषधीषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: ओषधि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• पुरुदंससा: O you two of many wondrous deeds
• पुरुदंससा: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुदंसस् (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘बहु-दम्सस्’)

• कृतम्: done, made
• कृतम्: (मुख्यवाक्ये ‘यत्…कृतम्’—कृतं = ‘done/made’; यद्-शब्दैः सह सम्बन्धः)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √कृ (करणे) → कृत (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• तेन: by/with that
• तेन: Karaṇa (करणम्: ‘तेन’ = ‘by/with that’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मा: me
• मा: Karma (आविष्टम् इत्यस्य कर्म)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) — ‘माम्/मा’ (एन्क्लिटिक रूप)

• आविष्टम्: enter/possess (may it enter me)
• आविष्टम्: (क्रियाभावः; ‘मा’ कर्म)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: आ-√विश् (प्रवेशने) → आविष्ट (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• अश्विना: O Aśvins (you two)
• अश्विना: (सम्बोधन; कारकातीत)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक; देवता-नाम)

Attribution

Rishi: RV-derived Aśvin praise (seer attribution varies by RV parallel)

Devata: Aśvinau; with implicit bhaiṣajya in āpas/vanaspati/oṣadhi

Chandas: Triṣṭubh-like cadence compressed in AV transmission (RV-style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From wide search across nature’s reservoirs to a calm sealing of protection.","listener_experience":"A felt sense of being held by the healing world; reassurance and steadiness.","intensity":4}