Mantra 5

Sukta 58

Sanskrit (Devanagari)

यज्ञस्य चक्षुः प्रभृतिर्मुखं च वाचा श्रोत्रेण मनसा जुहोमि । इमं यज्ञं विततं विश्वकर्मणा देवा यन्तु सुमनस्यमानाः

IAST Transliteration

yajñásya cákṣuḥ prábhṛtir múkhaṃ ca vācā́ śrótreṇa mánasā juhomi | imáṃ yajñáṃ vítataṃ viśvákarmanā́ devā́ yantu sumanasyámānāḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

The Sacrifice’s eye, its source, its mouth—these with speech, with hearing, with mind I offer. This sacrifice, spread forth by Viśvakarman, let the Gods approach, graciously consenting.

Translation

ଯଜ୍ଞର ଚକ୍ଷୁ, ତାହାର ପ୍ରଭୃତି (ଉଦ୍ଭବ-ସ୍ରୋତ) ଓ ତାହାର ମୁଖ—ଏହି ସବୁକୁ ମୁଁ ବାଣୀରେ, ଶ୍ରବଣରେ, ମନରେ ହୋମ-ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯେ ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଯଜ୍ଞ ପାଖକୁ ଦେବମାନେ ସୁମନସ୍ (ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ) ଆସି ଅନୁମୋଦନ କରୁନ୍ତୁ।

Word by Word

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• चक्षुः: (is) the eye
• चक्षुः: कर्तृ/विशेष्य (समास/वाक्ये विधेय-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• प्रभृतिः: the origin, beginning
• प्रभृतिः: कर्तृ/विशेष्य (विधेय-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: प्रभृति (प्रातिपदिक)

• मुखम्: the mouth
• मुखम्: कर्तृ/विशेष्य (विधेय-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वा: or / indeed (emphatic)
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• वाचा: with speech
• वाचा: करण
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• श्रोत्रेण: with the ear / by hearing
• श्रोत्रेण: करण
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• जुहोमि: I offer (as oblation)
• जुहोमि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• विततम्: spread out, extended
• विततम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: वि-तन् (धातु) → वितत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• विश्वकर्मणा: by Viśvakarman (the all-maker)
• विश्वकर्मणा: करण
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यन्तु: let (them) go/come
• यन्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• सुमनस्यमानाः: being well-disposed, favorably minded
• सुमनस्यमानाः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: सु-मनस् (प्रातिपदिक) → सुमनस्य (नामधातु/कृदन्त-आधार) + मान (शानच्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (late AV; variable attribution)

Devata: Viśvakarman; the Gods collectively; Yajña personified

Chandas: Late AV mixed; Anuṣṭubh-like with expansions

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From self-offering and inward gathering → quiet invitation → gracious divine arrival.","listener_experience":"Composure, sacred focus, sense of being ‘in tune’ with a larger order.","intensity":3}