Mantra 5

Sukta 57

Sanskrit (Devanagari)

अनास्माकस्तद् देवपीयुः पियारुर्निष्कमिव प्रति मुञ्चताम्। नवारत्नीनपमया अस्माकं ततः परि । दुष्वप्न्यं सर्वं द्विषते निर्दयामसि

IAST Transliteration

anāsmā́kas tád devapī́yuḥ piyā́rur níṣkam iva práti muñcatām | návāratnīn apámayā asmā́kaṃ tátas pári | duṣvápmyaṃ sárvaṃ dvíṣate nírdayāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

Not ours be that: let the god-drinking Piyāru release it back, as one unfastens a niṣka-amulet. With the nine-knotted (cord) remove it away from us, wholly from our sphere. All ill-dream evil do we cast forth unto the hater.

Translation

ସେ ଆମର ନ ହେଉ: ଦେବପାନକାରୀ ପିୟାରୁ ତାହାକୁ ନିଷ୍କ-ତାବିଜ ଖୋଲିବା ପରି ପୁଣି ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ନଅ-ଗଠିଆ ଦୋରିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆମଠାରୁ, ଆମ ପରିଧିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅପସାରଣ କର। ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ୱପ୍ନ୍ୟ (ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ-ଦୋଷ)କୁ ଆମେ ଦ୍ୱେଷକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ବାହାର କରି ଦେଉଛୁ।

Word by Word

• अना॒स्मा॒कः: not belonging to us; not ours
• अना॒स्मा॒कः: विशेषणम् (कर्ता-सम्बन्धि)
• Type: Adjective
• Root: अन्- (निषेध) + अस्माक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तत्: that (thing)
• तत्: कर्ता (मुञ्चताम् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवपीयुः: fit to be drunk by the gods; god-drink
• देवपीयुः: विशेषणम् (कर्ता-सम्बन्धि)
• Type: Adjective
• Root: देव-पीयु (प्रातिपदिक; ‘देवेषु पीयते/देवैः पीयते’ इति भावः)

• पियारुः: the pīyāru plant/tuber (a medicinal herb)
• पियारुः: कर्ता (मुञ्चताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पियारु (प्रातिपदिक; औषधि/कन्द-नाम)

• निष्कम्: a neck-ornament; gold piece
• निष्कम्: कर्म (मुञ्चताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: निष्क (प्रातिपदिक)

• इव: like; as
• इव: उपमान-निर्देशक (तुलना)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• प्रति: towards; back; in return
• प्रति: दिशा/सम्बन्ध-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• मुञ्चताम्: let them release/loosen
• मुञ्चताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• नव: nine
• नव: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: नव (संख्या-प्रातिपदिक)

• अरत्नीन्: cubits (measures)
• अरत्नीन्: कर्म (अपमया इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अरत्नि (प्रातिपदिक; मापन-एककः ‘cubit’)

• अपमया: having measured off; by measuring away
• अपमया: क्रियाविशेषणम् (पूर्वक्रिया)
• Type: Kṛdanta (absolutive-like) / Indeclinable usage
• Root: अप-मा (धातु ‘मा’ + उपसर्ग अप; क्त्वा/ल्यप्-भावः) अथवा ‘अपमाय’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अस्माकम्: of us; our
• अस्माकम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ततः: from there; from that
• ततः: अपादान (स्रोत/वियोग)
• Type: Indeclinable (ablatival adverb)
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)

• परि: around; away (all around)
• परि: दिशा/परितः-भाव
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• दुष्वप्न्यम्: evil dream; nightmare (harm)
• दुष्वप्न्यम्: कर्म (निर्दयामसि इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दुष्-स्वप्न्य (प्रातिपदिक; ‘bad dream/evil dreaming’)

• सर्वम्: all; the whole
• सर्वम्: कर्म (निर्दयामसि इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• द्विषते: to the hater; to the hostile one
• द्विषते: सम्प्रदान (यस्य प्रति नयति)
• Type: Noun (present participial stem used substantively)
• Root: द्विष् (धातु) → द्विषत् (शत्रु-प्रातिपदिक)

• निर्दयामसि: we hand over; we consign
• निर्दयामसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नि + दा (धातु ‘दा’ = ददाति/ददाति ‘to give’, here ‘to assign/hand over’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (late book attribution; consult anukramaṇī).

Devata: Piyāru (protective agent) and Duṣvapnya (expelled entity).

Chandas: Late Atharvanic, irregular.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Refusal (‘not ours’) → confident unfastening → decisive casting-out.","listener_experience":"A clean sense of separation from the nightmare; empowerment through a stepwise procedure.","intensity":6}