Mantra 57

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

बृहस्पतिनावसृष्टां विश्वे देवा अधारयन्। पयो गोषु प्रविष्टं यत् तेनेमां सं सृजामसि

IAST Transliteration

bṛ́haspátinā́vasṛṣṭā́ṃ víśve devā́ adhārayann | páyō góṣu práviṣṭaṃ yát ténémā́ṃ sáṃ sṛ́jāmasi ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Sent forth by Bṛhaspati, all the Gods have stablished it: the milk that hath entered into the kine—with that same do we now join this woman fast.

Translation

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ (ଅବସୃଷ୍ଟ) ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶିଥିବା ‘ପୟଃ’—ଦୁଧ/କ୍ଷୀର-ରସ—ସେହି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସଂଯୋଜିତ କରୁଛୁ।

Word by Word

• बृहस्पतिना: by/with Bṛhaspati
• बृहस्पतिना: करण
• Type: Noun (proper/common)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• अवसृष्टाम्: sent forth, released
• अवसृष्टाम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √सृज् (सृजति) + अव- (उपसर्ग); क्त (past passive participle)

• विश्वे: all
• विश्वे: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अधारयन्: they upheld/sustained
• अधारयन्: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धृ (धरति) + अधि- (उपसर्ग)

• पयः: milk
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• गोषु: in the cows
• गोषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• प्रविष्टम्: entered, having gone in
• प्रविष्टम्: कर्म
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: √विश् (विशति) + प्र- (उपसर्ग); क्त (past passive participle)

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध/अन्वय
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तेन: with that/thereby
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमाम्: this (f.)
• इमाम्: कर्म
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• सृजामसि: we release/produce/let flow
• सृजामसि: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सृज् (सृजति)

Attribution

Rishi: As in the AV 14.2 marriage corpus (variable).

Devata: Bṛhaspati; Viśve Devāḥ; payas as operative nourishing power.

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From divine establishment to tender nourishment within union.","listener_experience":"Soft reassurance; sense of being fed, supported, and welcomed.","intensity":3}