Mantra 16

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

अरायान् ब्रूमो रक्षांसि सर्पान् पुण्यजनान् पितृन्। मृत्यूनेकशतं ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः

IAST Transliteration

arā́yān brū́mo rákṣāṃsi sarpā́n puṇyajánān pitṝ́n | mṛtyū́n ékaśataṃ brū́mas té no muñcántv áṃhasaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

We name the hostile; we name the demons; the serpents; the blessed folk; the Fathers. A hundred deaths we name: let these for us unloose from anguish and from sin.

Translation

ଅରାୟ (ଶତ୍ରୁଭାବ)କୁ ଆମେ ନାମେ କହୁଛୁ; ରକ୍ଷାଂସି (ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି)କୁ; ସର୍ପମାନଙ୍କୁ; ପୁଣ୍ୟଜନ (ପବିତ୍ର ଲୋକ)କୁ; ପିତୃମାନଙ୍କୁ। ଏକଶତ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ନାମେ କହୁଛୁ—ଏମାନେ ସମେତ ଆମକୁ ଅଂହସ (କ୍ଲେଶ) ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।

Word by Word

• अरायान्: hostile ones, enemies
• अरायान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अराय (प्रातिपदिक)

• ब्रूमः: we speak/utter
• ब्रूमः: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)

• रक्षांसि: demons, evil spirits
• रक्षांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)

• सर्पान्: serpents
• सर्पान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)

• पुण्यजनान्: the ‘pious/holy folk’ (a class of beings)
• पुण्यजनान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुण्यजन (प्रातिपदिक; समासः)

• पितॄन्: the Fathers, ancestral spirits
• पितॄन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• मृत्यून्: deaths (deathly powers)
• मृत्यून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)

• एकशतम्: a hundredfold; one hundred
• एकशतम्: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: एकशत (प्रातिपदिक; संख्याशब्द)

• ब्रूमः: we speak/utter
• ब्रूमः: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मुञ्चन्तु: let them release
• मुञ्चन्तु: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• अंहसः: from distress/sin/evil
• अंहसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (see Anukramaṇī for AV 11.6)

Devata: Mixed: hostile beings (arāya/rakṣas/sarpa/mṛtyu) named for control; beneficent puṇyajana and pitṛs invoked

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From confrontation with threats/death → settling into release and safety.","listener_experience":"A bracing acknowledgment of danger followed by reassurance through ritual control.","intensity":7}