Mantra 26

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

इयं कल्याण्य१जरा मर्त्यस्यामृता गृहे। यस्मै कृता शये स यश्चकार जजार सः

IAST Transliteration

iyáṃ kalyā́ṇy àjarā mártyasyā́mṛtā gṛhé | yásmai kṛtā́ śáye sá yáś cakā́ra jajā́ra sáḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

This auspicious Power, unaging, immortal, lies in the mortal’s house. For whom she is made to lie—he thrives; but he who made her, he is worn with age.

Translation

ଏହି କଲ୍ୟାଣୀ ଶକ୍ତି—ଅଜରା, ଅମୃତା—ମର୍ତ୍ୟର ଘରେ ବସେ। ଯାହା ପାଇଁ ତାକୁ ଶୟନ କରାଯାଏ, ସେ ଯଶସ୍ବୀ/ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତାକୁ କରିଥିଲା, ସେ ଜରାରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Word by Word

• इयम्: this (woman/one)
• इयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कल्याणी: auspicious, fair
• कल्याणी: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: कल्याण (प्रातिपदिक)

• अजरा: unaging
• अजरा: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-जर (प्रातिपदिक; नञ्-समास/उपसर्ग)

• मर्त्यस्य: of a mortal
• मर्त्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)

• अमृता: immortal
• अमृता: कर्तृ (इयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-मृत (प्रातिपदिक; नञ्)

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

• यस्मै: to whom
• यस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृता: given/assigned (as wife), made
• कृता: कर्तृ (शये इत्यस्य; ‘कृता’ = ‘(पत्नी) कृत/समर्पिता’)
• Type: Participle (past passive)
• Root: कृ (धातु) → कृता (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)

• शये: lies (with), rests
• शये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शी (धातु; ‘to lie, sleep’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चकार: made, did
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → चकार (लिट्; परस्मैपद)

• जजार: grew old, decayed
• जजार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु; ‘to grow old/decay’) → जजार (लिट्; परस्मैपद)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Within AV 10.8 speculative/household theology complex (variable assignment).

Devata: Kalyāṇī Devatā (auspicious, unaging domestic power; interpretable as Śrī/Āyuṣ/Brahmanized Devatā).

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From wonder (immortal in mortal house) to ethical realism (recipient thrives; maker bears cost).","listener_experience":"Quiet confidence in household blessing, with a sobering sense of responsibility.","intensity":5}