Mantra 22

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

यदुदरं वरुणस्यानुप्राविशथा वशे । ततस्त्वा ब्रह्मोदह्वयत् स हि नेत्रमवेत् तव

IAST Transliteration

yád udáraṃ váruṇasyā́nu-prā́viśathā vaśe | tátas tvā bráhmódā́hvayat sá hí netrám avét táva ||

English Translation (Griffith/Whitney)

When thou, O Vaśā, didst enter after and within the belly of Varuṇa, then did the Brahman invoke thee forth; for he, in truth, knew thy guiding rein.

Translation

ହେ ବଶା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବରୁଣଙ୍କ ଉଦରର ଭିତରକୁ, ତାଙ୍କର ଅନୁଗତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ବାହାରକୁ ଡାକିଲେ; କାରଣ ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମର ନେତ୍ର-ରଶ୍ମି (ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଲଗାମ) ଜାଣିଥିଲେ।

Word by Word

• यत्: which/that
• यत्: Karma (यद्-सम्बन्धेन ‘उदरम्’ कर्मपदम्) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• उदरम्: belly, abdomen
• उदरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun (Proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• अनुप्राविशथाः: you entered into (after/along, forth)
• अनुप्राविशथाः: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विश् (प्रवेशने) उपसर्गौ: अनु- + प्रा-

• वशे: in (his) control, under sway
• वशे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)

• ततः: then, from that
• ततः: सम्बन्ध/क्रम (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म: the sacred utterance / Brahman (prayer, holy power)
• ब्रह्म: Kartā
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• उदह्वयत्: called up, invoked
• उदह्वयत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (आह्वाने) उपसर्गः: उद्-

• सः: he
• सः: Kartā (अनुवर्तते ‘सः’ = ‘he/it’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्ध (वाक्य-सम्बोधक/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• नेत्रम्: leader; guide; protector (lit. ‘one who leads’)
• नेत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)

• अवेत्: knew, recognized
• अवेत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने)

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (sūkta attributed within Atharvanic corpus; specific r̥ṣi assignment depends on Anukramaṇī tradition).

Devata: Vaśā (personified power) with Varuṇa as mythic frame of binding/restraint.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From perilous enclosure → confident summoning → controlled protection.","listener_experience":"Empowerment and relief: ‘the binding can be guided.’","intensity":6}