Sutra 2

Devanagari script

प्रागेव मरणाबाधभयाद् राज्ञः प्रियहितोपग्रहेण मासद्विमासान्तरं दर्शनं स्थापयेद्देशपीडापहममित्रापहमायुष्यं पुत्रीयं वा कर्म राजा साधयति इत्यपदेशेन ॥ कZ_०५.६.०२ ॥

Transliteration

prāgeva maraṇābādhabhayād rājñaḥ priyahitopagraheṇa māsadvimāsāntaraṃ darśanaṃ sthāpayed deśapīḍāpaham amitrāpaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati ity apadeśena

Translation

ପୂର୍ବରୁହିଁ—ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ରୋଗ-ପୀଡାର ଭୟରୁ—ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ଉପାୟର ଅପଦେଶରେ ସେ ଏକ କିମ୍ବା ଦୁଇ ମାସ ଅନ୍ତରେ ଦର୍ଶନ (ସାକ୍ଷାତ୍) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କଥା କହି ଯେ, “ରାଜା ଦେଶର ପୀଡା ଦୂର କରିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା, ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବା କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ-ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରୁଛନ୍ତି।”

Word by Word

• प्राक्: beforehand, in advance
• Type: Avyaya
• Root: प्राञ्च्/प्राक् (indecl.)
• Form: अव्यय; काल/पूर्वता-वाचक

• एव: indeed, just, only
• Type: Avyaya
• Root: एव (indecl.)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• मरण: death
• Type: Noun
• Root: मृ
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• आबाध: affliction, illness, distress
• Type: Noun
• Root: आ + बाध्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• भयात्: from fear
• Type: Noun
• Root: भय
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी एकवचन; अपादान

• राज्ञः: of the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• प्रिय: dear, pleasing
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रिय
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• हित: beneficial, welfare
• Type: Noun/Adjective
• Root: हित
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• उपग्रहेण: by means of a pretext/occasion
• Type: Noun
• Root: उपग्रह
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण

• मास: month
• Type: Noun
• Root: मास
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• द्वि: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: संख्यावाचक (समासपूर्वपद)

• मास: month
• Type: Noun
• Root: मास
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• अन्तरम्: interval, gap
• Type: Noun/Adjective
• Root: अन्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कालावधि/अन्तराल

• दर्शनम्: audience, appearance (meeting)
• Type: Noun
• Root: दर्शन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म

• स्थापयेत्: should arrange/establish
• Type: Verb
• Root: स्था (caus. स्थापय)
• Form: लिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; causative; विधि—‘should arrange/establish’

• देश: country/region
• Type: Noun
• Root: देश
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• पीडा: oppression, suffering
• Type: Noun
• Root: पीडा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• अपहम्: removing, alleviating
• Type: Adjective
• Root: अपह (from अप + हन्/हृ?; adj. ‘removing’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)

• अमित्र: enemy
• Type: Noun
• Root: अमित्र
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• अपहम्: removing, warding off
• Type: Adjective
• Root: अपह (adj.)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)

• आयुष्यम्: promoting longevity, life-giving
• Type: Adjective
• Root: आयुष्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)

• पुत्रीयम्: connected with (obtaining) a son, progeny-related
• Type: Adjective
• Root: पुत्रीय
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (कर्मपद)

• वा: or
• Type: Avyaya
• Root: वा (indecl.)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

• कर्म: act, undertaking, task
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म (object)

• राजा: the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्ता

• साधयति: accomplishes, carries out
• Type: Verb
• Root: साध्
• Form: लट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन

• इति: thus
• Type: Avyaya
• Root: इति (indecl.)
• Form: अव्यय; इत्यादि-निर्देशक/उद्धरणसमाप्ति

• अपदेशेन: by (using) a pretext
• Type: Noun
• Root: अपदेश
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण

Entities Mentioned

• rājā (king)
• amitra (enemy)

More Details

FAQs

What is the administrative rationale for spacing the king’s ‘darśana’?

To reduce exposure to assassination, illness, and manipulation, while preserving legitimacy through an official narrative that the king is engaged in high-value state purposes.