Sutra 9

Devanagari script

कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोः कलत्रगर्भि उन्मुच्य कलत्रं युध्येत नान्तःशल्यमन्तरमित्रम् ॥ कZ_०८.५.०९ ॥

Transliteration

kalatragarbhyantaḥśalyayoḥ kalatragarbhi unmucya kalatraṃ yudhyeta nāntaḥśalyam antaramitram

Translation

ସ୍ତ୍ରୀ‑ଗୃହସ୍ଥୀରେ ଆସକ୍ତ ସେନା ଓ ଅନ୍ତଃଶଲ୍ୟ (ଭିତର କାଁଟା/ଆନ୍ତରିକ ଶତ୍ରୁ) ଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ତ୍ରୀ‑ବନ୍ଧନରେ ଥିବାକୁ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଅଲଗା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତଃଶଲ୍ୟ ଥିବା ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—କାରଣ ସେଠାରେ ‘ଭିତର ମିତ୍ର’ ରୂପେ ଲୁଚିଥିବା ଶତ୍ରୁ ଥାଏ।

Word by Word

• कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोः: in the two cases of (i) a wife-related dispute and (ii) an internal ‘thorn’ (hidden/internal enemy)
• Type: Noun
• Root: कलत्र/गर्भ्य/अन्तःशल्य
• Form: षष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual); द्वन्द्व-समासः: कलत्रगर्भ्य + अन्तःशल्य; समस्तपदस्य विभक्ति-प्रत्ययः -योः

• कलत्रगर्भि: the person involved in the wife-related matter
• Type: Noun (agentive adjective)
• Root: कलत्रगर्भिन्
• Form: प्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्ग (सन्दर्भतः); -इन् प्रत्ययान्त (गर्भिन्)

• उन्मुच्य: having released / after freeing (him)
• Type: Verb (absolutive)
• Root: मुच्
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); उपसर्गः उन्म्/उद् + √मुच् (मोचने)

• कलत्रम्: the wife
• Type: Noun
• Root: कलत्र
• Form: द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्

• युध्येत: should fight / should engage in combat
• Type: Verb
• Root: युध्
• Form: लिङ् (विधिलिङ्/optative), आत्मनेपदम्; प्रथम-पुरुषः एकवचनम्; √युध् (युद्धे)

• न: not
• Type: Particle (negation)
• Root: न
• Form: निषेध-अव्ययम्

• अन्तःशल्यम्: an internal ‘thorn’ (hidden/internal enemy)
• Type: Noun
• Root: अन्तःशल्य
• Form: द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्; अन्तः + शल्यम् (समस्तपदम्)

• अन्तरमित्रम्: an internal friend (a friend within; i.e., a traitorous insider)
• Type: Noun
• Root: अन्तरमित्र
• Form: द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्; अन्तर + मित्र (समासः)

Entities Mentioned

• wife/household (kalatra)
• internal traitor/insider (antaḥśalya/antaramitra)

More Details

FAQs

What is the governance warning in ‘antaḥśalya/antaramitra’?

An opponent with an insider/traitor dynamic creates opaque risk; engagements can be manipulated by hidden actors. Prioritize clarity of command-and-control and neutralize insider channels before decisive action.