Sutra 16
Devanagari script
दूष्ययुक्तदुष्टपार्ष्णिग्राहयोर्दूष्ययुक्तमाप्तपुरुषाधिष्ठितमसंहतं युध्येत न दुष्टपार्ष्णिग्राहं पृष्ठाभिघातत्रस्तम् ॥ कZ_०८.५.१६ ॥
Transliteration
dūṣyayuktaduṣṭapārṣṇigrāhayor dūṣyayuktam āptapuruṣādhiṣṭhitam asaṃhataṃ yudhyeta na duṣṭapārṣṇigrāhaṃ pṛṣṭhābhighātatrastam
Translation
ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଉପାଦାନରେ ଦୂଷିତ ବଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ‘ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ’ (ପଛଦିଗରୁ ଧରି ଆଘାତ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁ) ମଧ୍ୟରେ, ଦୂଷିତ ବଳଟି ଯଦି ଆପ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥାଏ ଏବଂ ଅତିସଂହତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ପଛରୁ ଆଘାତର ଭୟ ଦେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Word by Word
दूष्ययुक्तone who is bribed/corrupted (lit. connected with a corrupting inducement)
दूष्ययुक्त:
TypeAdjective
Rootदूष्य + युक्त
Formपुंलिङ्गे द्विवचनम् (योः इत्यस्य विशेषणम्) प्रथमा/द्वितीया-समर्थ; 'दूष्येण युक्तः' इति
दुष्टwicked, treacherous
दुष्ट:
TypeAdjective
Rootदुष्ट (दुष् + क्त)
Formपुंलिङ्गे द्विवचनम् (योः इत्यस्य विशेषणम्)
पार्ष्णिग्राहयोःof the rear-attacker(s) / treacherous enemy who strikes from behind
पार्ष्णिग्राहयोः:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि + ग्राह
Formपुंलिङ्गे षष्ठी द्विवचनम्; 'पार्ष्णिं गृह्णाति' इति पार्ष्णिग्राहः (बहुव्रीहिसदृश-व्युत्पत्तिः), तयोः
योःof the two (of whom)
योः:
TypePronoun
Rootयद्
Formषष्ठी द्विवचनम् (सम्बन्धे)
दूष्ययुक्तम्(one should fight) the bribed/corrupted (force/party)
दूष्ययुक्तम्:
TypeAdjective
Rootदूष्य + युक्त
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'दूष्येण युक्तम्'—युध्येत इत्यस्य कर्म
आप्तपुरुषाधिष्ठितम्commanded/controlled by trusted men
आप्तपुरुषाधिष्ठितम्:
TypeAdjective
Rootआप्त + पुरुष + अधिष्ठित
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'आप्तपुरुषैः अधिष्ठितम्' (कर्मणि क्त)
असंहतम्not compact, not in close formation (disunited)
असंहतम्:
TypeAdjective
Rootसम् + हन् (क्त) / संहत
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; नञ्-प्रत्ययः
युध्येतshould fight
युध्येत:
TypeVerb
Rootयुध्
Formविधिलिङ् (optative) आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष एकवचनम्; 'युध्येत' = 'युद्धं कुर्यात्'
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेध
दुष्टपार्ष्णिग्राहम्the treacherous rear-attacker
दुष्टपार्ष्णिग्राहम्:
TypeNoun
Rootदुष्ट + पार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'दुष्टः पार्ष्णिग्राहः'
पृष्ठाभिघातत्रस्तम्frightened by an attack on the back (panic-stricken about a rear blow)
पृष्ठाभिघातत्रस्तम्:
TypeAdjective
Rootपृष्ठ + अभिघात + त्रस्त
Formपुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'पृष्ठाभिघातेन त्रस्तम्'
Entities Mentioned
K
kingT
trusted officersR
rear enemyFAQs
By placing the formation under āpta-puruṣas (trusted supervisors) and avoiding tight consolidation where sabotage or panic can cascade.