Sutra 49

Devanagari script

सर्वाभियोगकरश्च कोशो धर्मकामहेतुः ॥ कZ_०८.१.४९ ॥

Transliteration

sarvābhiyogakaraś ca kośo dharmakāmahetuḥ.

Translation

କୋଷ (ରାଜକୋଷ) ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ/କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଉପକରଣ; ଏହାହିଁ ଧର୍ମ (ଶୃଙ୍ଖଳା/କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) ଓ କାମ (କଲ୍ୟାଣ/ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ) ସାଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ।

Word by Word

• सर्व: all, every
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: सर्व
• Form: सर्व-शब्दः; प्रथमा एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम् (विशेषणरूपेण)

• अभियोग: accusation, charge (in legal procedure)
• Type: Noun
• Root: अभि√युज् (युज्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम्; ‘अभियोग’ = आरोप/अभ्युपगम/प्रत्यभियोग (legal charge/accusation)

• कर: tax, levy
• Type: Noun
• Root: √कृ (करोति)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम्; ‘कर’ = करः/शुल्कम् (tax/levy)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• कोशः: treasury, state exchequer
• Type: Noun
• Root: कोश
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम्; ‘कोश’ = राजकोश/कोषागार (treasury)

• धर्म: dharma; law, duty, righteousness
• Type: Noun
• Root: धर्म
• Form: पुंलिङ्गम्; (समासपूर्वपदम्)

• काम: desire, pleasure
• Type: Noun
• Root: काम
• Form: पुंलिङ्गम्; (समासपूर्वपदम्)

• हेतुः: cause, means
• Type: Noun
• Root: हेतु
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम्; ‘हेतु’ = कारणम्

Entities Mentioned

• kośa (treasury)
• dharma
• kāma

More Details

FAQs

Why is the treasury linked to dharma and kāma?

Because enforcing order and delivering welfare require funded institutions—courts, enforcement, infrastructure, relief, and administration.