Sutra 2

Devanagari script

कर्णत्वगक्षिजिह्वाघ्राणेन्द्रियाणां शास्त्रानुष्ठानं वा ॥ कZ_०१.६.०२ ॥

Transliteration

karṇatvagakṣijihvāghrāṇendriyāṇāṃ śāstrānuṣṭhānaṃ vā

Translation

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ହେଉଛି କର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ୱକ୍, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ୱା ଓ ଘ୍ରାଣ—ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନିୟମିତ ଆଚରଣ; କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶର ଶିଷ୍ଟ ଅନୁଷ୍ଠାନ।

Word by Word

• कर्ण: ear
• Type: Noun
• Root: कर्ण
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)

• त्वक्: skin (touch)
• Type: Noun
• Root: त्वच्
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासाङ्ग)

• अक्षि: eye
• Type: Noun
• Root: अक्षि
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)

• जिह्वा: tongue
• Type: Noun
• Root: जिह्वा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासाङ्ग)

• घ्राण: nose (smell)
• Type: Noun
• Root: घ्राण
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)

• इन्द्रियाणाम्: of the sense-organs
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन

• शास्त्र: treatise; instruction
• Type: Noun
• Root: शास्त्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)

• अनुष्ठानम्: practice; observance; execution
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: अनुष्ठान
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कृदन्त-भाववाचक (अनु-√स्था + ल्युट्)

• वा: or; alternatively
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

Entities Mentioned

• five senses (karṇa, tvak, akṣi, jihvā, ghrāṇa)
• śāstra (normative teachings)

More Details

FAQs

How is indriyajaya made operational rather than merely moral?

It is framed as concrete regulation of sensory engagements and as consistent adherence to prescribed norms (śāstra-anuṣṭhāna).