Sutra 50
Devanagari script
वृद्धस्तु व्याधितो वा राजा मातृबन्धुकुल्यगुणवत्सामन्तानामन्यतमेन क्षेत्रे बीजमुत्पादयेत् ॥ कZ_०१.१७.५० ॥
Transliteration
vṛddhas tu vyādhito vā rājā mātṛbandhukulyaguṇavatsāmantānām anyatamena kṣetre bījam utpādayet
Translation
କିନ୍ତୁ ରାଜା ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ରୋଗୀ ହେଲେ, ମାତୃବନ୍ଧୁ, କୁଲ୍ୟ, ଗୁଣବାନ କିମ୍ବା ସାମନ୍ତ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ (ଅଧିକୃତ ପତ୍ନୀରେ) ବୀଜ (ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ) ଉତ୍ପାଦନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Word by Word
वृद्धःaged, old
वृद्धः:
TypeAdjective
Rootवृद्ध
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; विशेषणम् (राजा इति)
तुbut, however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपातः; विरोध/विशेष-प्रदर्शनार्थः
व्याधितःafflicted by illness
व्याधितः:
TypeAdjective
Rootव्याधित
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; विशेषणम् (राजा इति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः; विकल्पार्थः
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; कर्ता
मातृof mothers / maternal (relatives)
मातृ:
TypeNoun
Rootमातृ
Formषष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद-रूपम् (मातॄणाम् इत्यर्थः)
बन्धुof kinsmen, relatives
बन्धु:
TypeNoun
Rootबन्धु
Formषष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद-रूपम् (बन्धूनाम् इत्यर्थः)
कुल्यof clan-relatives / family connections
कुल्य:
TypeNoun/Adjective
Rootकुल्य
Formषष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद-रूपम् (कुल्यानाम् इत्यर्थः); कुलसम्बन्धिनः
गुणवत्of the virtuous/qualified
गुणवत्:
TypeAdjective
Rootगुणवत्
Formषष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद-रूपम् (गुणवताम् इत्यर्थः)
सामन्तानाम्of the vassal/feudatory chiefs
सामन्तानाम्:
TypeNoun
Rootसामन्त
Formषष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; ‘मातृ…सामन्तानाम्’ इत्यस्य समाहार-षष्ठी (सम्बन्धः)
अन्यतमेनby one of them (by any one among them)
अन्यतमेन:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम
Formतृतीया-एकवचनम्, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भवः; करण/सहायक-निर्देशः
क्षेत्रेin/through the ‘field’ (i.e., the woman/wife as the procreative field)
क्षेत्रे:
TypeNoun
Rootक्षेत्र
Formसप्तमी-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; अधिकरणम्
बीजम्seed (semen; procreative seed)
बीजम्:
TypeNoun
Rootबीज
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; कर्म
उत्पादयेत्should cause to be produced / should beget (produce offspring)
उत्पादयेत्:
TypeVerb
Rootउत्-पद् (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ्-रूपम् (विध्यर्थः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः पद् ‘to arise’ + उत्, णिच् causative ‘to cause to be produced’
Entities Mentioned
K
kingM
maternal kinsmanC
clan kinsmanV
virtuous/competent manS
sāmanta (subordinate chief)A
authorized consort (kṣetra)FAQs
To balance legitimacy (kin/clan links), capability (guṇavat), and political manageability (sāmanta), ensuring an heir acceptable to elite and administrative stakeholders.
It frames succession as an institutional necessity—continuity of sovereignty—handled through regulated, socially intelligible categories to minimize contestation.