Sutra 45
Devanagari script
शिष्यमाणो धर्मार्थाव् उपलभते चानुतिष्ठति च बुद्धिमान् ॥ कZ_०१.१७.४५ ॥
Transliteration
śiṣyamāṇo dharmārthāv upalabhate cānutiṣṭhati ca buddhimān
Translation
ଶିକ୍ଷା/ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଥିବାବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ—ଦୁହେଁ ବୁଝେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ କରେ।
Word by Word
शिष्यमाणःbeing instructed / being trained
शिष्यमाणः:
TypeVerb (participial)
Rootशास्
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present passive participle); प्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
धर्मार्थौdharma and artha
धर्मार्थौ:
TypeNoun
Rootधर्म; अर्थ
Formद्वन्द्व-समासः; प्रथमा/द्वितीया-द्विवचनम्; पुंलिङ्गः
उपलभतेobtains / comes to know / realizes
उपलभते:
TypeVerb
Rootउप-लभ्
Formलट्-लकारः; परस्मैपदम्? (प्रयोगतः आत्मनेपदम्) 3पुरुषः एकवचनम्; आत्मनेपदम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
अनुतिष्ठतिpractices / follows / carries out
अनुतिष्ठति:
TypeVerb
Rootअनु-स्था
Formलट्-लकारः; परस्मैपदम्; 3पुरुषः एकवचनम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
बुद्धिमान्the intelligent (person)
बुद्धिमान्:
TypeNoun (adjectival)
Rootबुद्धि + मतुप्
Formमतुप्-प्रत्ययान्त विशेषणम्; प्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
Entities Mentioned
S
student/heir (implied)T
teachers/disciplinarians (implied)FAQs
Trainability plus execution: the capacity to internalize normative order (dharma) and state-interest (artha) and to implement them in conduct and policy.
It links education to compliance and performance—preventing purely theoretical knowledge and ensuring administrative action aligned with state objectives.