←Previous Sutra

Next Sutra→

Sutra 29

Devanagari script

कार्यस्यासिद्धाव् उपरुध्यमानस्तर्कयेत्किं भर्तुर्मे व्यसनमासन्नं पश्यन् स्वं वा व्यसनं प्रतिकर्तुकामः पार्ष्णिग्राहमासारमन्तःकोपमाटविकं वा समुत्थापयितुकामः मित्रमाक्रन्दं वा व्याघातयितुकामः स्वं वा परतो विग्रहमन्तःकोपमाटविकं वा प्रतिकर्तुकामः संसिद्धं वा मे भर्तुर्यात्राकालमभिहन्तुकामः सस्यपण्यकुप्यसंग्रहं दुर्गकर्म बलसमुद्दानं वा कर्तुकामः स्वसैन्यानां वा व्यायामस्य देशकालावाकाङ्क्षमाणः परिभवप्रमादाभ्यां वा संसर्गानुबन्धार्थी वा मामुपरुणद्धि इति ॥ कZ_०१.१६.२९ ॥

Transliteration

kāryasyāsiddhāv uparudhyamānas tarkayet: kiṃ bhartur me vyasanam āsannaṃ paśyan, svaṃ vā vyasanaṃ pratikartukāmaḥ, pārṣṇigrāham āsāram antaḥkopam āṭavikaṃ vā samutthāpayitukāmaḥ, mitram ākrandaṃ vā vyāghātayitukāmaḥ, svaṃ vā parato vigraham antaḥkopam āṭavikaṃ vā pratikartukāmaḥ, saṃsiddhaṃ vā me bhartur yātrākālam abhihantukāmaḥ, sasyapaṇyakupyasaṃgrahaṃ durgakarma balasamuddānaṃ vā kartukāmaḥ, svasainyānāṃ vā vyāyāmasya deśakālāv ākāṅkṣamāṇaḥ, paribhava-pramādābhyāṃ vā saṃsargānubandhārthī vā mām uparuṇaddhi iti.

Translation

କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ନ ହୋଇ ଯଦି ସେ ଅବରୋଧିତ ହେଉଛି, ତେବେ ସେ ଏପରି ଅନୁମାନ କରିବା ଉଚିତ—‘ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ଆସନ୍ନ ବିପଦ ଦେଖି ତାହାର ପ୍ରତିକାର କରୁଛନ୍ତି କି, ନା ନିଜ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ସେ ପୃଷ୍ଠଶତ୍ରୁ, ଆକ୍ରମଣ, ଅନ୍ତର୍କୋପ/ବିଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ଆଟବିକ (ବନ୍ୟ) ଉଠାନ ଉଦ୍ଭବ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ସେ ମିତ୍ରକୁ କିମ୍ବା ସଙ୍କଟଗ୍ରସ୍ତ ମିତ୍ରକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ନିଜ ପକ୍ଷରୁ କିମ୍ବା ପରପକ୍ଷରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବିଗ୍ରହ, ଅନ୍ତର୍କୋପ କିମ୍ବା ଆଟବିକ ଉଠାନକୁ ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସିଦ୍ଧ (ପ୍ରସ୍ତୁତ) ଯାତ୍ରାକାଳକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଶସ୍ୟ/ପଣ୍ୟ/ଉପକରଣ ସଂଗ୍ରହ, ଦୁର୍ଗକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବଳସମୁଦ୍ଦାନ (ସେନା ସମାବେଶ) କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ନିଜ ସେନାଙ୍କ ବ୍ୟାୟାମ ପାଇଁ ଉଚିତ ଦେଶ-କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଅପମାନ/ପ୍ରମାଦ ହେତୁ କାହା ସହିତ ସଂସର୍ଗ ଓ ଅନୁବନ୍ଧ ଚାହିଁ, ସେହିପାଇଁ ମୋତେ ରୋକୁଛନ୍ତି?’

Word by Word

कार्यस्यof the task/operation

असिद्धौwhen not accomplished; in non-accomplishment

उपरुध्यमानःbeing obstructed/blocked

तर्कयेत्he should infer/consider

किम्what? whether?

भर्तुःof (my) master/lord

मेmy

व्यसनम्calamity, misfortune

आसन्नम्imminent, near at hand

पश्यन्seeing

स्वम्his own

वाor

व्यसनम्calamity

प्रतिकर्तुकामःwishing to counteract/remedy

पार्ष्णिग्राहम्a rear-enemy

आसारम्a raid/assault

अन्तःकोपम्internal uprising

आटविकम्forest-tribal (force/affair)

वाor

समुत्थापयितुकामःwishing to raise/stir up

मित्रम्an ally/friend

आक्रन्दम्an outcry/appeal (for help)

वाor

व्याघातयितुकामःwishing to thwart/strike down

स्वम्his own

वाor

परतःfrom another side; externally; by others

विग्रहम्war/hostility

अन्तःकोपम्internal uprising

आटविकम्forest-tribal (force/affair)

वाor

प्रतिकर्तुकामःwishing to counteract

संसिद्धम्ready, prepared, accomplished

वाor

मेmy

भर्तुःof (my) master

यात्राकालम्the time of expedition

अभिहन्तुकामःwishing to strike/attack

सस्यपण्यकुप्यसंग्रहम्stockpiling of grain, goods, and valuables

दुर्गकर्मfortification work

बलसमुद्दानम्muster/assembly of forces

वाor

कर्तुकामःwishing to do/undertake

स्वसैन्यानाम्of his own troops

वाor

व्यायामस्यof training/exercise

देशकालौplace and time

आकाङ्क्षमाणःdesiring/awaiting

परिभवप्रमादाभ्याम्through humiliation and negligence

वाor

संसर्गानुबन्धार्थीseeking association and continued connection

वाor

माम्me

उपरुणद्धिhe blocks/obstructs

इतिthus

Entities Mentioned

master (bhartṛ)

agent/operative

enemy-at-heel (pārṣṇigrāha)

invader

rebels

āṭavikas (forest groups)

ally (mitra/ākranda)

army

FAQs

What governance principle is embedded in this long diagnostic list?

Do not assume bad faith immediately; interpret obstruction through a strategic lens (threats, preparations, timing, logistics, internal stability) before reacting.

How does this relate to modern administration?

It resembles root-cause analysis for blocked initiatives—checking security risk, resource mobilization, operational timing, and stakeholder dynamics before escalation.