Sutra 5
Devanagari script
आत्मसम्भावितः मानकामः शत्रुपूजामर्षितः नीचैरुपहितः तीक्ष्णः साहसिकः भोगेनासंतुष्टः इति मानिवर्गः ॥ कZ_०१.१४.०५ ॥
Transliteration
ātmasambhāvitaḥ mānakāmaḥ śatrupūjāmarṣitaḥ nīcair upahitaḥ tīkṣṇaḥ sāhasikaḥ bhogenāsaṃtuṣṭaḥ iti mānivargaḥ
Translation
‘ଅହଂକାରୀ ବର୍ଗ’ ହେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ—ନିଜକୁ ଅତି ମହାନ୍ ଭାବୁଥିବା, ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଲୋଭୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲେ ଅସହ୍ୟ କରୁଥିବା, ନୀଚ ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଭରସା କରୁଥିବା, କଠୋର, ଅବିବେକୀ ସାହସୀ, ଏବଂ ଭୋଗରେ କେବେ ତୃପ୍ତ ନ ହେଉଥିବା।
Word by Word
आत्मसम्भावितःself-conceited; one who esteems himself
आत्मसम्भावितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Rootसम्-√भू (भवति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (सम्भावित = ‘esteemed/considered’), विशेषणम्
मानकामःdesirous of honour; craving respect
मानकामः:
TypeAdjective (Nominal compound)
Root√कम् (कामयते) / काम (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मानस्य कामः’ इति—मानं इच्छति
शत्रुपूजामर्षितःresentful at the enemy being honoured; provoked by honour shown to an enemy
शत्रुपूजामर्षितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Root√मृष् (मर्षयति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (मर्षित = ‘made to endure/angered by’), ‘शत्रुपूजया मर्षितः’
नीचैःbasely; by low means / by low persons
नीचैः:
TypeAdverb (indeclinable usage of instrumental plural)
Rootनीच (adj.)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; ‘नीचैः’ = ‘नीचतया/अधमरीत्या’ (instrumental plural used adverbially)
उपहितःset on; instigated; placed/attached (by low persons/means)
उपहितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Rootउप-√धा (दधाति) / √धा
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; ‘placed near/attached; set on/instigated’
तीक्ष्णःharsh; severe; sharp-tempered
तीक्ष्णः:
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (adj.)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम्
साहसिकःrash; audacious; given to reckless acts
साहसिकः:
TypeAdjective
Rootसाहस (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘साहस’ से तद्धित (इक)
भोगेनby enjoyment; through pleasures
भोगेन:
TypeNoun
Rootभोग (noun)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-एकवचनम्
असंतुष्टःunsatisfied; insatiable
असंतुष्टः:
TypeAdjective (Past Passive Participle with negation)
Rootसम्-√तुष् (तुष्यति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (संतुष्ट) + नञ्-प्रत्यय (अ-)
इतिthus; so (marking the end of the list/quotation)
इति:
TypeParticle
Rootइति (particle)
Formनिपातः; उक्त-समाप्त्यर्थः
मानिवर्गःthe class/group of the proud (conceited persons)
मानिवर्गः:
TypeNoun (compound)
Rootवर्ग (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मानिनां वर्गः’ = मानिनां समूहः
Entities Mentioned
M
mānivarga (proud/ego-driven class)FAQs
Status and recognition—honor, precedence, and perceived slights—more than money.
It creates grievance and rivalry, which an operator can redirect into defection, sabotage, or alliance-shifting.