Sutra 3

Devanagari script

स्वयमुपहतः विप्रकृतः पापकर्माभिख्यातः तुल्यदोषदण्डेनोद्विग्नः पर्यात्तभूमिः दण्डेनोपनतः सर्वाधिकरणस्थः सहसोपचितार्थः तत्कुलीनोपाशंसुः प्रद्विष्टो राज्ञा राजद्वेषी च इति भीतवर्गः ॥ कZ_०१.१४.०३ ॥

Transliteration

svayam upahataḥ viprakṛtaḥ pāpakarmābhikhyātaḥ tulyadoṣa-daṇḍenodvignaḥ paryātta-bhūmiḥ daṇḍenopanataḥ sarvādhikaraṇa-sthaḥ sahasopacitārthaḥ tatkulīnopāśaṃsuḥ pradviṣṭo rājñā rāja-dveṣī ca iti bhītavargaḥ

Translation

‘ଭୀତବର୍ଗ’ ହେଲେ ସେମାନେ: ନିଜେ ଆହତ/ପୀଡିତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟଭୋଗୀ; ପାପକର୍ମରେ କୁଖ୍ୟାତ; ସମାନ ଦୋଷରେ ଦଣ୍ଡ ହେବାରୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ; ଯାହାଙ୍କ ଭୂମି ଦଖଲ ହୋଇଛି; ଦଣ୍ଡବଳରେ ଅଧୀନ କରାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ବିଭାଗରେ ରଖାଯାଇଛି (ଏହିପରି ଉନ୍ମୁକ୍ତ/ଝୁମ୍ପରେ); ହିଂସାରେ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି; ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଗର୍ବ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେଷିତ ଏବଂ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି।

Word by Word

• स्वयम्: oneself; personally
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम्
• Form: अव्यय (निपात)

• उपहतः: injured; harmed; struck
• Type: Participle
• Root: उप-हन्
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• विप्रकृतः: maltreated; wronged; ill-treated
• Type: Participle
• Root: वि-प्र-√कृ
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• पापकर्माभिख्यातः: notorious as a doer of evil deeds; known for sinful acts
• Type: Participle
• Root: अभि-√ख्या
• Form: समास: पापकर्मन्+अभिख्यात (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष-प्राय); कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• तुल्यदोषदण्डेन: by a punishment equal to the offence
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: समास: तुल्य+दोष+दण्ड; पुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन

• उद्विग्नः: agitated; alarmed; distressed
• Type: Participle
• Root: उद्-√विज्
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• पर्याप्तभूमिः: having sufficient land/means; well-provided with land
• Type: Noun
• Root: भूमि
• Form: समास: पर्याप्त+भूमि; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• दण्डेन: by punishment; by the rod (state coercion)
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन

• उपनतः: brought under control; subdued; made to submit
• Type: Participle
• Root: उप-√नम्
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• सर्वाधिकरणस्थः: stationed in/connected with all offices (departments); present in every administrative seat
• Type: Noun
• Root: स्था
• Form: समास: सर्व+अधिकरण+स्थ; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• सहसा: suddenly; forcibly; rashly
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा
• Form: अव्यय

• उपचितार्थः: one who has accumulated wealth/resources
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: समास: उपचित+अर्थ; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• तत्कुलीनोपाशंसुः: a flatterer/praiser of that (same) noble family; one who praises that lineage
• Type: Noun (agent)
• Root: उप-√शंस्
• Form: समास: तत्+कुलीन+उपाशंसु; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (उपाशंसु = प्रशंसक/स्तुतिकर्तृ)

• प्रद्विष्टः: hated; detested; one who is hated
• Type: Participle
• Root: प्र-√द्विष्
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• राज्ञा: by the king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन

• राजद्वेषी: one who hates the king; king-hater
• Type: Noun (adjectival)
• Root: द्वेषिन्
• Form: समास: राजन्+द्वेषी; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• इति: thus
• Type: Indeclinable
• Root: इति
• Form: अव्यय (उद्धरण/समाप्त्यर्थक)

• भीतवर्गः: the frightened class/group (of persons)
• Type: Noun
• Root: वर्ग
• Form: समास: भीत+वर्ग; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

Entities Mentioned

• king
• officials across departments
• coercive actors

More Details

FAQs

How does ‘fear’ function as a recruitment lever here?

Fear creates urgency and compliance: people facing punishment, exposure, or confiscation are more open to covert deals, protection promises, or blackmail.

What administrative safeguard is implied?

Reduce arbitrary coercion, ensure proportional punishment, and limit over-concentration of access across departments to lower blackmail and leakage risk.