Sutra 5
Devanagari script
सेनापतिरसत्प्रग्रहेणावक्षिप्तः सत्त्रिभिरेकैकममात्यमुपजापयेत् लोभनीयेनार्थेन राजविनाशाय सर्वेषामेतद् रोचते कथं वा तव इति ॥ कZ_०१.१०.०५ ॥
Transliteration
senāpatir asatpragraheṇāvakṣiptaḥ sattribhir ekaikam amātyam upajāpayet: lobhanīyena arthena rājavināśāya sarveṣām etad rocate—kathaṃ vā tava? iti
Translation
ସେନାପତିଙ୍କୁ (ଅସତ୍ ପ୍ରଗ୍ରହ/ଅନୁଚିତ ବାଧ୍ୟତାରେ ଫସିଥିବା ପରି) ଦେଖାଇ, ସତ୍ତ୍ରି-ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ଗୁପ୍ତରେ ପ୍ରେରଣା ଦେବେ: ‘ଲୋଭନୀୟ ଧନ ପାଇଁ ରାଜବିନାଶରେ ସମସ୍ତେ ରାଜି; ତୁମର କଣ?’
Word by Word
सेनापतिःthe commander-in-chief
सेनापतिः:
TypeNoun
Rootसेना + पति
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
असत्improper / untrue / bad
असत्:
TypeAdjective
Rootअसत्
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (instrumental, qualifying प्रग्रहेण)
प्रग्रहेणby a hold/leverage (a compromising handle)
प्रग्रहेण:
TypeNoun
Rootप्र-ग्रह (प्रग्राह)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
अवक्षिप्तःhaving been thrown down / brought under control / ensnared
अवक्षिप्तः:
TypeVerb (Participle)
Rootअव-क्षिप्
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः; सेनापतिः इति विशेष्य
सत्trustworthy / good
सत्:
TypeAdjective
Rootसत्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन (instrumental, qualifying त्रिभिः)
त्रिभिःby three
त्रिभिः:
TypeNumeral
Rootत्रि
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन
एकैकम्each (one) individually
एकैकम्:
TypeAdjective (distributive)
Rootएक + एक
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘one by one/each single’ (अमात्यम् इति विशेष्य)
अमात्यम्a minister/official
अमात्यम्:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उपजापयेत्should cause (him) to be won over / should suborn
उपजापयेत्:
TypeVerb
Rootउप-जा/जप् (causative: उपजापय-)
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; causative sense ‘cause to be won over/indoctrinated’
लोभनीयेनby something tempting / by an alluring
लोभनीयेन:
TypeAdjective
Rootलोभनीय
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (instrumental, qualifying अर्थेन)
अर्थेनby wealth / by an inducement
अर्थेन:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
राजविनाशायfor the destruction of the king (or kingship)
राजविनाशाय:
TypeNoun
Rootराज + विनाश
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-एकवचन (purpose)
सर्वेषाम्of all (of them)
सर्वेषाम्:
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
एतत्this (plan/idea)
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; here: प्रथमा-एकवचन as subject of रोचते
रोचतेis pleasing / appeals
रोचते:
TypeVerb
Rootरुच्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; impersonal/experiential: ‘is pleasing (to)’
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
Formप्रश्नाव्यय
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
तवto you / of you
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formषष्ठी-एकवचन
इतिthus (saying)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्त्यर्थक
Entities Mentioned
S
senāpatiS
sattriA
amātyaR
rājāFAQs
The military can credibly promise force and protection; coupling money with coercive capacity tests whether officials will join a viable coup coalition.