Sutra 3

Devanagari script

स सत्त्रिभिः शपथपूर्वमेकैकममात्यमुपजापयेत् अधार्मिको अयं राजा साधु धार्मिकमन्यमस्य तत्कुलीनमपरुद्धं कुल्यमेकप्रग्रहं सामन्तमाटविकमौपपादिकं वा प्रतिपादयामः सर्वेषामेतद् रोचते कथं वा तव इति ॥ कZ_०१.१०.०३ ॥

Transliteration

sa sattribhiḥ śapathapūrvam ekaikam amātyam upajāpayet: adhārmiko ayaṃ rājā; sādhu dhārmikam anyam asya tatkulīnam aparuddhaṃ kulyam ekapragrahaṃ sāmantam āṭavikam aupapādikaṃ vā pratipādayāmaḥ; sarveṣām etad rocate—kathaṃ vā tava? iti

Translation

ସେ ସତ୍ତ୍ରି-ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶପଥ କରାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ଗୁପ୍ତରେ ପରୀକ୍ଷା/ପ୍ରେରଣା ଦେବେ: ‘ଏହି ରାଜା ଅଧାର୍ମିକ। ଆସ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ—ଧାର୍ମିକ—ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା: ତାଙ୍କର ନିଜ ବଂଶର, କିମ୍ବା ନିର୍ବନ୍ଧ/ବନ୍ଦୀ ଆତ୍ମୀୟ, କିମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ୱ-ଆତ୍ମୀୟ, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଦାବିଦାର, କିମ୍ବା ସୀମାନ୍ତ ସାମନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅଟବୀ ନାୟକ, କିମ୍ବା ଦତ୍ତକ/ଆଣିଥିବା ପ୍ରତିସ୍ଥାପକ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହା ଭଲ ଲାଗେ; ତୁମର କଣ?’

Word by Word

• सः: he (the king/agent in context)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: सर्वनाम; प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग

• सत्त्रिभिः: by the sattri-agents (instigators/spies)
• Type: Noun
• Root: सत्त्रिन्
• Form: तृतीया-बहुवचन; पुंलिङ्ग

• शपथपूर्वम्: with an oath beforehand / after administering an oath
• Type: Adjective/Adverbial (indeclinable use)
• Root: शपथ + पूर्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (पूर्वं = beforehand)

• एकैकम्: each one (individually)
• Type: Adjective
• Root: एक + एक
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; 'one by one' (वितर्क/वितरणार्थे)

• अमात्यम्: a minister/official
• Type: Noun
• Root: अमात्य
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• उपजापयेत्: should induce/instigate (to defect) / should try to win over
• Type: Verb
• Root: उप-√जप् (जपँ) [causative]
• Form: लिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; हेतुमत् (णिच्) प्रयोगः

• अधार्मिकः: unrighteous / irreligious
• Type: Adjective
• Root: अ-धार्मिक
• Form: प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग

• अयम्: this
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग

• राजा: king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग

• साधु: well! / good! / indeed
• Type: Avyaya (particle/adverb)
• Root: साधु
• Form: अव्यय; अनुमोदन/प्रशंसार्थे

• धार्मिकम्: a righteous (one) (i.e., a righteous king)
• Type: Adjective (substantive use)
• Root: धार्मिक
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; (राजानम् इति शेषः)

• अन्यम्: another
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• अस्य: of this (one)
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: षष्ठी-एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसक (सन्दर्भे: 'of this (king)')

• तत्कुलीनम्: one belonging to his family/lineage
• Type: Adjective (substantive use)
• Root: तत् + कुलीन
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; 'तस्य कुलीनम्' (of his lineage)

• अपरुद्धम्: detained / kept in confinement
• Type: Participle (past passive)
• Root: अव-√रुध् (रुधिर्/रुधँ) → अपरुद्ध (ppp)
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त

• कुल्यम्: a kinsman / one of the family
• Type: Adjective (substantive use)
• Root: कुल्य
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• एकप्रग्रहम्: under a single control/leader
• Type: Adjective
• Root: एक + प्रग्रह
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग; 'एकः प्रग्रहः यस्य' (having a single controller/leader)

• सामन्तम्: a feudatory (neighboring) chief
• Type: Noun
• Root: सामन्त
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• आटविकम्: a forest chief (tribal leader)
• Type: Noun/Adjective (substantive use)
• Root: आटविक
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• औपपादिकम्: an installed/put-forward (candidate/claimant)
• Type: Adjective (substantive use)
• Root: औपपादिक
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

• प्रतिपादयामः: we set up / we will install (as ruler)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√पद् (पदँ) [causative]
• Form: लट्; उत्तम-पुरुष; बहुवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) प्रयोगः

• सर्वेषाम्: of all
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: सर्व
• Form: षष्ठी-बहुवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसक (सन्दर्भे: 'of all (people)')

• एतत्: this (proposal/plan)
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग

• रोचते: is pleasing / is acceptable
• Type: Verb
• Root: √रुच् (रुचँ)
• Form: लट्; आत्मनेपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• कथम्: how?
• Type: Interrogative adverb
• Root: कथम्
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: अव्यय; विकल्प/अन्यथा-अर्थे

• तव: of you / to you
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: षष्ठी-एकवचन

• इति: thus (saying)
• Type: Quotative particle
• Root: इति
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणार्थक

Entities Mentioned

• rājā
• sattri
• amātya
• sāmanta
• āṭavika

More Details

FAQs

Why list many alternative claimants (kinsman, vassal, forest chief, substitute)?

It probes what type of regime-change coalition the minister finds plausible—dynastic, aristocratic, frontier-military, or extra-legal—revealing both ambition and network orientation.

What is the function of the oath (śapatha) in the test?

It increases psychological commitment and candor, while also generating a recordable breach if the target agrees to treasonous propositions.