Home›Arthashastra›Vinayaadhikaarika›Adhyaya 1›Sutra 10
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 10

Devanagari script

प्रकृतिव्यसनवर्गः राजराज्ययोर्व्यसनचिन्ता पुरुषव्यसनवर्गः स्तम्भवर्गः कोशसङ्गवर्गः मित्रव्यसनवर्गः इति व्यसनाधिकारिकमष्टममधिकरणम् ॥ कZ_०१.१.१० ॥

Transliteration

prakṛtivyasanavargaḥ rājarājyayor vyasanacintā puruṣavyasanavargaḥ pīḍanavargaḥ stambhavargaḥ kośasaṅgavargaḥ mitravyasanavargaḥ iti vyasanādhikārikam aṣṭamam adhikaraṇam

Translation

ବ୍ୟସନ (ଆପଦା) ବିଭାଗରେ ଅଛି: ପ୍ରକୃତି (ରାଜ୍ୟାଙ୍ଗ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆପଦାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ; ରାଜା ଓ ରାଜ୍ୟ—ଉଭୟଙ୍କ ଆପଦା ବିଷୟରେ ତଦନ୍ତ; ପୁରୁଷଜନିତ ଆପଦାର ଶ୍ରେଣୀ; ଦମନ/ଉପଦ୍ରବ ଶ୍ରେଣୀ; ରାଜ୍ୟର ସ୍ତମ୍ଭ (ଆଧାର) ଶ୍ରେଣୀ; କୋଷ (ଭଣ୍ଡାର) ଓ ତାହାର ଜଟିଳତା ଶ୍ରେଣୀ; ଏବଂ ମିତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆପଦା ଶ୍ରେଣୀ। ଏହିପରି ବ୍ୟସନ-ବିଷୟକ ଅଷ୍ଟମ ଅଧିକରଣ।

Word by Word
प्रकृतिconstituent elements of the state (prakṛtis)
प्रकृति:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
व्यसनcalamity, vice, misfortune (as a topic of statecraft)
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्गःsection, group (topic-heading)
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
प्रकृतिव्यसनवर्गःthe section on calamities affecting the state constituents
प्रकृतिव्यसनवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = प्रकृतीनां व्यसनानां वर्गः
राजof the king
राज:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (समासपूर्वपद)
राज्यof the kingdom/state
राज्य:
TypeNoun
Rootराज्य
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (समासपूर्वपद)
योःof the two (of both)
योः:
TypePronoun
Rootयद्
Formषष्ठी/सप्तमी द्विवचन (सम्बन्धे)
राजराज्ययोःof the king and the kingdom
राजराज्ययोः:
TypeCompound Noun
Rootराजन्/राज्य
Formषष्ठी द्विवचन; समासः = राजश्च राज्यं च तयोः
व्यसनcalamity, vice
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
चिन्ताconsideration, analysis
चिन्ता:
TypeNoun
Rootचिन्ता
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (समासउत्तरपद)
व्यसनचिन्ताanalysis of calamities
व्यसनचिन्ता:
TypeNoun
Rootचिन्ता
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = व्यसनस्य चिन्ता
राजराज्ययोर्व्यसनचिन्ताanalysis of calamities of the king and the kingdom
राजराज्ययोर्व्यसनचिन्ता:
TypeNoun
Rootचिन्ता
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = राजराज्ययोः व्यसनचिन्ता
पुरुषperson (esp. the ruler as an individual)
पुरुष:
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
व्यसनcalamity, vice
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्गःsection
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
पुरुषव्यसनवर्गःthe section on personal (ruler’s) calamities/vices
पुरुषव्यसनवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = पुरुषस्य व्यसनानां वर्गः
स्तम्भpillar, supporting factor
स्तम्भ:
TypeNoun
Rootस्तम्भ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्गःsection
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
स्तम्भवर्गःthe section on pillars/supporting factors
स्तम्भवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = स्तम्भविषयकः वर्गः
कोशtreasury
कोश:
TypeNoun
Rootकोश
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
सङ्गmanagement/arrangement; collection/association
सङ्ग:
TypeNoun
Rootसङ्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्गःsection
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
कोशसङ्गवर्गःthe section on treasury management/organization
कोशसङ्गवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = कोषसङ्गविषयकः वर्गः
मित्रally, ally-state
मित्र:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
व्यसनcalamity, misfortune
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
वर्गःsection
वर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
मित्रव्यसनवर्गःthe section on calamities affecting allies
मित्रव्यसनवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = मित्रस्य व्यसनानां वर्गः
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपातः; उद्धरण/समापनार्थकः
व्यसनcalamity, vice
व्यसन:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अधिकारिकpertaining to the topic/heading (adhikāra)
अधिकारिक:
TypeAdjective
Rootअधिकारिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (अधिकरणस्य)
व्यसनाधिकारिकम्the treatise-section dealing with calamities
व्यसनाधिकारिकम्:
TypeCompound Adjective
Rootअधिकारिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः = व्यसनाधिकारिकम् (व्यसन-विषयक-अधिकारः)
अष्टमम्eighth
अष्टमम्:
TypeOrdinal Adjective
Rootअष्टम
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; अधिकरणम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
अधिकरणम्book/major division (adhikaraṇa)
अधिकरणम्:
TypeNoun
Rootअधिकरण
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
Entities Mentioned
R
Rājan (King)
R
Rājya (State/Realm)
K
Kośa (Treasury)
M
Mitra (Ally)
P
Prakṛti (State constituents)

FAQs

To define a structured agenda for diagnosing and managing systemic risks to state power—covering vulnerabilities in state constituents, leadership, administration, coercion, institutional supports, fiscal capacity, and alliances—so that the ruler can preserve stability and prosperity.

It functions like a governance risk taxonomy: assess institutional failure points (pillars), leadership risk, personnel risk, citizen harm through coercion, fiscal fragility and dependencies, and alliance exposure—mirroring modern frameworks for national security risk assessment, public financial management, and strategic partnerships.

The ruler’s duty implied here is to systematically investigate calamities affecting both the sovereign and the state, then prioritize mitigation across institutions, personnel, coercive practices, treasury management, and alliance policy to safeguard public security and state capacity.

←Previous Sutra
Next Sutra→