Sutra 13

Devanagari script

अरन्ध्रव्यसनो वा ज्यायान्दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामो दूष्यदण्डं प्रवासयितुकामो दूष्यदण्डमावाहयितुकामो वा पीडनीयमुच्छेदनीयं वा हीनेन व्यथयितुकामः संधिप्रधानो वा कल्याणबुद्धिर्हीनं लाभं प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.७.१३ ॥

Transliteration

arandhravyasano vā jyāyān durārabdhakarmāṇaṃ bhūyaḥ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmo dūṣyadaṇḍaṃ pravāsayitukāmo dūṣyadaṇḍam āvāhayitukāmo vā pīḍanīyam ucchedanīyaṃ vā hīnena vyathayitukāmaḥ saṃdhipradhāno vā kalyāṇabuddhir hīnaṃ lābhaṃ pratigṛhṇīyāt

Translation

ଯେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ଛିଦ୍ର (ଦୁର୍ବଳତା) ଓ ବ୍ୟସନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ମଧ୍ୟ ହୀନ ଲାଭ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ—ଯଦି ସେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଆହୁରି କ୍ଷୟ ଓ ବ୍ୟୟରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚାହେ, କିମ୍ବା ଦୂଷ୍ୟ-ଦଣ୍ଡ (ଦୂଷିତ/ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିଧାରୀ)କୁ ପ୍ରବାସିତ କରିବାକୁ ଚାହେ, କିମ୍ବା ସେହି ଦୂଷିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନିଜ ଅଧିକାରକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଟାଣି ଆଣିବାକୁ ଚାହେ, କିମ୍ବା ଚାପ ଦେବା/ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଛୋଟ ଛାଡ଼ରେ ବ୍ୟଥିତ କରିବାକୁ ଚାହେ; ଏହିପରି, ସନ୍ଧିକୁ ପ୍ରଧାନ ମାନୁଥିବା ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୀନ ଲାଭ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ।

Word by Word

• अरन्ध्रव्यसनः: one whose vice/obsession is unremitting (leaves no opening)
• Type: Noun (adjectival)
• Root: व्यसन
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; अरन्ध्र- (अ- + रन्ध्र) = ‘without a gap/without loophole’ qualifying व्यसनः

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• ज्यायान्: superior; stronger; more powerful
• Type: Adjective
• Root: ज्यायस्
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुलनात्मक (comparative)

• दुरारब्धकर्माणम्: a man whose undertakings are badly begun
• Type: Noun (adjectival)
• Root: कर्मन्
• Form: पुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; दुरारब्ध- ‘badly begun/ill-undertaken’ qualifying कर्माणम्

• भूयः: again; further; moreover
• Type: Adverb
• Root: भूयस्
• Form: क्रियाविशेषणम्

• क्षयव्ययाभ्याम्: by loss and expenditure
• Type: Noun
• Root: क्षय; व्यय
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (प्रयोगानुसारम्) तृतीया द्विवचनम्; instrumental dual ‘by loss and expenditure’

• योक्तुकामः: desirous to involve (him)
• Type: Verbal derivative (desiderative adjective)
• Root: युज् (योजने)
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; तुमुन् + काम (योक्तुम् + कामः) = ‘desirous to yoke/apply/engage’

• दूष्यदण्डम्: a punishable/culpable person (liable to penalty)
• Type: Noun
• Root: दूष्य; दण्ड
• Form: पुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘punishment/rod’ connected with दूष्य (corruptible/culpable)

• प्रवासयितुकामः: desirous to send into exile
• Type: Verbal derivative (causative desiderative adjective)
• Root: प्र-वास् (निवासे/गत्यर्थे caus.)
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. प्रवासयितुम् + कामः = ‘wishing to send into exile/banish’

• दूष्यदण्डम्: a punishable person
• Type: Noun
• Root: दूष्य; दण्ड
• Form: पुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; पुनरुक्ति (same object under another alternative)

• आवाहयितुकामः: desirous to summon (him)
• Type: Verbal derivative (causative desiderative adjective)
• Root: आ-वाह् (प्रापणे/आह्वाने caus.)
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. आवाहयितुम् + कामः = ‘wishing to summon/call in’

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• पीडनीयम्: one who should be harassed/oppressed
• Type: Gerundive (future passive participle)
• Root: पीड् (पीडने)
• Form: नपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be oppressed/harassed’ (object)

• उच्छेदनीयम्: one who should be cut off/eliminated
• Type: Gerundive (future passive participle)
• Root: उत्-छिद् (छेदने)
• Form: नपुंसकलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; ‘to be cut off/destroyed’

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• हीनेन: by an inferior (person/means)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: हीन
• Form: पुंलिङ्गः तृतीया एकवचनम्; ‘by an inferior (person/means)’

• व्यथयितुकामः: desirous to distress/torment
• Type: Verbal derivative (causative desiderative adjective)
• Root: व्यथ् (पीडने)
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; णिच् caus. व्यथयितुम् + कामः = ‘wishing to distress/torment’

• सन्धिप्रधानः: one who gives primacy to treaty/peace
• Type: Noun (adjectival)
• Root: सन्धि; प्रधान
• Form: पुंलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; ‘one for whom alliance/treaty is primary’

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• कल्याणबुद्धिः: one of good judgment/intent
• Type: Noun
• Root: बुद्धि
• Form: स्त्रीलिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; कल्याणा बुद्धिः = ‘good intention/judgment’

• हीनम्: inferior; lesser
• Type: Adjective
• Root: हीन
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसके द्वितीया एकवचनम्; here qualifying लाभम्

• लाभम्: gain; profit; advantage
• Type: Noun
• Root: लाभ
• Form: पुंलिङ्गः द्वितीया एकवचनम्; कर्म (object)

• प्रतिगृह्णीयात्: should accept
• Type: Verb
• Root: प्रति-ग्रह् (ग्रहणे)
• Form: विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; 3rd person singular; ‘should accept’

Entities Mentioned

• stronger ruler (jyāyān)
• opponent in hard enterprise
• dūṣya-daṇḍa (corrupt/hostile power-holder)
• targets for pressure (pīḍanīya) or elimination (ucchedanīya)

More Details

FAQs

How can accepting a lesser gain be strategically advantageous for a stronger ruler?

It can function as a tool to increase the opponent’s long-run costs (attrition), enable exile/co-optation of dangerous actors, or soften a target for later pressure or removal.