Sutra 21
Devanagari script
जात्यप्राज्ञयोर्जात्यमप्राज्ञमैश्वर्यप्रकृतिरनुवर्तते प्राज्ञमजात्यं मन्त्राधिकारः ॥ कZ_०७.१७.२१ ॥
Transliteration
jātyaprājñayor jātyam aprājñam aiśvaryaprakṛtir anuvartate prājñam ajātyaṃ mantrādhikāraḥ
Translation
ସୁକୁଳଜାତ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ: ସୁକୁଳଜାତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅପ୍ରାଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ‘ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ପ୍ରକୃତି’ (ସତ୍ତା-ଘଟକ) ସ୍ୱଭାବତଃ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ନୀଚକୁଳଜାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମନ୍ତ୍ର/ପରାମର୍ଶ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
Word by Word
जातिbirth, lineage, caste/status by birth
जाति:
TypeNoun
Rootजाति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अप्राज्ञयोःof the two unwise (persons)
अप्राज्ञयोः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-प्राज्ञ
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी द्विवचन; ‘अप्राज्ञ’ = न प्राज्ञः
जात्यम्lineage-based, by birth
जात्यम्:
TypeAdjective
Rootजात्य (जाति-सम्बन्धिन्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (समासपूर्वपद)
अप्राज्ञम्the unwise (one)
अप्राज्ञम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-प्राज्ञ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
ऐश्वर्यsovereign power, wealth, authority
ऐश्वर्य:
TypeNoun
Rootऐश्वर्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासपूर्वपद)
प्रकृतिःthe constituent(s) of the state; the natural disposition/constituent
प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्तृपद
अनुवर्ततेfollows, aligns with, goes after
अनुवर्तते:
TypeVerb
Rootअनु√वृत्
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
प्राज्ञम्the wise (one)
प्राज्ञम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्राज्ञ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अजात्यम्not of (high) lineage; non-lineage-based
अजात्यम्:
TypeAdjective
Rootअ-जात्य (अ-जाति-सम्बन्धिन्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
मन्त्राधिकारःauthority/eligibility for counsel (council-office)
मन्त्राधिकारः:
TypeNoun
Rootअधिकार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; मन्त्रस्य अधिकारः
Entities Mentioned
A
aiśvarya-prakṛti (constituents of sovereignty)M
mantra (counsel)FAQs
Status/legitimacy can stabilize command over power-holders, while technical intelligence should be concentrated in advisory and planning roles; mixing them without design can create either illegitimacy or incompetence.