Sutra 8
Devanagari script
हस्तिवनयोरपि यो बहुशूरमृगं दुर्बलप्रतिवेशं अनन्तावक्लेशि विषयान्ते हस्तिवनं बध्नाति सोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०७.१२.०८ ॥
Transliteration
hastivanayorapi yo bahuśūramṛgaṃ durbalaprativeśaṃ anantāvakleśi viṣayānte hastivanaṃ badhnāti so'tisaṃdhatte
Translation
ହାତୀ-ବନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଲୋକ ସୀମାଞ୍ଚଳରେ ଏମିତି ହାତୀ-ବନ ସ୍ଥାପନ କରେ ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ବଳବାନ ମୃଗ ଥାଏ, ପଡ଼ୋଶୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଦୁର୍ବଳ ଥାଏ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ହେରାନ/କ୍ଷୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ—ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲାଭ (ଅତିସନ୍ଧି) ପାଏ।
Word by Word
हस्ति-वनयोःof the elephant-forest and the (other) forest (i.e., in both elephant-forest and forest contexts)
हस्ति-वनयोः:
TypeNoun
Rootहस्तिन्; वन
Formषष्ठी-द्विवचनम् (हस्तिवन + वन)
अपिeven; also
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formनिपात (समुच्चय/अपवाद/अतिशयार्थ)
यःwho (he who)
यः:
TypePronoun
Rootयद्
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः (सम्बन्धक-यः…सः)
बहु-शूर-मृगम्a very fierce wild animal
बहु-शूर-मृगम्:
TypeNoun
Rootबहु; शूर; मृग
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; (मृगम्) विशेषितम्
दुर्बल-प्रतिवेशम्a weak neighboring (settlement/territory)
दुर्बल-प्रतिवेशम्:
TypeNoun
Rootदुर्बल; प्रतिवेश
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; (प्रतिवेशम्) विशेषितम्
अनन्त-अवक्लेशिcausing no (or minimal) continuing trouble/strain
अनन्त-अवक्लेशि:
TypeAdjective
Rootअनन्त; अवक्लेशिन्
Formविशेषणम्; प्रायः नपुंसकलिङ्गे/अव्ययवत् प्रयोगः (विषयान्ते इत्यस्य विशेषणम्)
विषय-अन्तेat the border of the territory/district
विषय-अन्ते:
TypeNoun
Rootविषय; अन्त
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः (अन्ते); ‘विषयस्य अन्ते’ = जनपद-सीमायाम्
हस्ति-वनम्an elephant-forest (elephant reserve)
हस्ति-वनम्:
TypeNoun
Rootहस्तिन्; वन
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; कर्म (बध्नाति)
बध्नातिestablishes/sets up; secures
बध्नाति:
TypeVerb
Rootबन्ध्
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
सःhe
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः (यः…सः)
अति-संधत्तेoverdoes it; makes an excessive/over-subtle arrangement (goes too far)
अति-संधत्ते:
TypeVerb
Rootसम्-धा (संधा)
Formलट्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; उपसर्गौ: अति + सम्
Entities Mentioned
H
hastivana (elephant forest)F
frontier (viṣayānta)N
neighbors (prativeśa)FAQs
Because control of elephant supply affects battlefield power and bargaining leverage; frontier placement can deny rivals and secure rapid mobilization.