Sutra 2
Devanagari script
विभक्तमुख्यामचक्षुर्विषये मोक्षयित्वा सेनां सेनापतिनायकौ व्यूहेयाताम् ॥ कZ_१०.५.०२ ॥
Transliteration
vibhaktamukhyām acakṣurviṣaye mokṣayitvā senāṃ senāpatināyakau vyūheyātām
Translation
ମୁଖ୍ୟ ସେନାକୁ ବିଭକ୍ତ କରି, ଯାହା ଶତ୍ରୁଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ତାହାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଠାଇ, ସେନାପତି ଓ ନାୟକମାନେ ଯୁଦ୍ଧବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିବେ।
Word by Word
विभक्तमुख्याम्(an army) whose fronts are divided/arranged in separated leading sections
विभक्तमुख्याम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootविभक्तमुख्य
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘सेनाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अचक्षुःविषयेin a place outside (the enemy’s) sight; in an unseen area
अचक्षुःविषये:
TypeNoun (locative phrase)
Rootअचक्षुःविषय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; ‘अचक्षुषः विषयः’ = दृष्ट्यगोचर-प्रदेशः
मोक्षयित्वाhaving released/sent out (and positioned)
मोक्षयित्वा:
TypeVerb (absolutive/gerund)
Rootमुच् (मोचने)
Formक्त्वान्त (absolutive), परस्मैपदी; ‘मोक्षयित्वा’ = विमोच्य/प्रेष्य/निष्कास्य
सेनाम्the army
सेनाम्:
TypeNoun
Rootसेना
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपदम्
सेनापतिthe commander-in-chief
सेनापति:
TypeNoun
Rootसेनापति
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘व्यूहेयाताम्’ इत्यस्य कर्तृ (द्वन्द्वसमुच्चयेन)
नायकौthe leader(s) / captains
नायकौ:
TypeNoun
Rootनायक
Formपुंलिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा; ‘सेनापति’ इत्यनेन सह द्वन्द्व-समुच्चयः (द्वौ कर्तारौ)
व्यूहेयाताम्should arrange (the army) in battle formation
व्यूहेयाताम्:
TypeVerb
Rootव्यूह् (व्यूहने/विन्यासे)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन; कर्तृ = ‘सेनापति-नायकौ’
Entities Mentioned
S
senā (army)S
senāpati (commander-in-chief)N
nāyaka (field leader)FAQs
Protect vulnerable or mission-critical assets by relocating them outside enemy observation, reducing panic, losses, and disruption to formation control.