Sutra 50
Devanagari script
यत्र स्थानं प्रजवश्चाभूमिर्व्यूहस्य तत्र स्थितः प्रजवितश्चोभयथा जीयेत । विपर्यये जयति उभयथा स्थाने प्रजवे च ॥ कZ_१०.३.५० ॥
Transliteration
yatra sthānaṃ prajavaś cābhūmir vyūhasya tatra sthitaḥ prajavitaś cobhayathā jīyeta | viparyaye jayati ubhayathā sthāne prajave ca
Translation
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟୂହ ପାଇଁ ଭୂମି ‘ସ୍ଥାନ’ (ଅବସ୍ଥାନ) ଓ ‘ପ୍ରଜବ’ (ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ରସର/ଚାର୍ଜ) ଉଭୟ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ, ସେଠାରେ ଥିଆ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଦୁଇଭାବେ ଜୟ ମିଳେ। ବିପରୀତ ହେଲେ ପରାଜୟ; ଏବଂ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସ୍ଥାନ ଓ ଗତି ସମାନ ହେଲେ, ଜୟ ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରଜବ—ଉଭୟର ପ୍ରୟୋଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
TypeIndeclinable
Rootयत्र
Formअव्यय (देशवाचक-सम्बन्धे)
स्थानम्a position; a place (to stand)
स्थानम्:
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
प्रजवःa rush/charge; rapid advance
प्रजवः:
TypeNoun
Rootप्रजव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अभूमिःnot-ground; unsuitable terrain
अभूमिः:
TypeNoun
Rootअभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नञ्-पूर्वक (भूमि-निषेध)
व्यूहस्यof the battle-formation
व्यूहस्य:
TypeNoun
Rootव्यूह
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
तत्रthere
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय (देशवाचक)
स्थितःhaving stood/being stationed
स्थितः:
TypeVerb (participle)
Rootस्था
Formकृदन्त (क्त), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन
प्रजवितःhaving rushed/charged
प्रजवितः:
TypeVerb (participle)
Rootप्रजव्
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
उभयथाin both ways; on both counts
उभयथा:
TypeIndeclinable
Rootउभयथा
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
जीयेतwould win / should win
जीयेत:
TypeVerb
Rootजि
Formलिङ् (विधिलिङ्/सम्भावना), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष एकवचन
विपर्ययेin the opposite case
विपर्यये:
TypeNoun
Rootविपर्यय
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (अधिकरण)
जयतिwins
जयति:
TypeVerb
Rootजि
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन
उभयथाin both ways; on both counts
उभयथा:
TypeIndeclinable
Rootउभयथा
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
स्थानेin the position (matter)
स्थाने:
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन
प्रजवेin the charge/rapid advance (matter)
प्रजवे:
TypeNoun
Rootप्रजव
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
Entities Mentioned
V
vyūhaFAQs
Sthāna is positional advantage (defensibility, stability, fields of control); prajāva is mobility/impulse advantage (ability to surge, flank, or exploit).