Sutra 26

Devanagari script

पूर्वकृतापदानं प्रतिज्ञायापहरन्तमेकदेशदृष्टद्रव्यं कर्मणा रूपेण वा गृहीतं राजकोशमवस्तृणन्तं कर्मवध्यं वा राजवचनात्समस्तं व्यस्तमभ्यस्तं वा कर्म कारयेत् ॥ कZ_०४.८.२६ ॥

Transliteration

pūrvakṛtāpadānaṃ pratijñāyāpaharantam ekadeśadṛṣṭadravyaṃ karmaṇā rūpeṇa vā gṛhītaṃ rājakośam avastṛṇantaṃ karmavadhyaṃ vā rājavacanāt samastaṃ vyastaṃ abhyastaṃ vā karma kārayet

Translation

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ବକୃତ ଅପଦାନ/ସମାଧାନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଅପହରଣ କରେ; କିମ୍ବା ଯାହାର ଦ୍ରବ୍ୟ କେବଳ ଏକ ଅଂଶରେ ଦେଖାଯାଏ; କିମ୍ବା କର୍ମଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଚିହ୍ନଟରେ ଧରାପଡ଼ି ମଧ୍ୟ ରାଜକୋଷ ଲୁଟିବା ଜାରି ରଖେ; କିମ୍ବା ଯେ ଦେହଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ—ତାହାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦଣ୍ଡକର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍, କିମ୍ବା ପୁନଃପୁନଃ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ, କରାଯିବ।

Word by Word

• पूर्वकृत: previously committed (earlier-done)
• Type: Adjective
• Root: कृ
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'पूर्वं कृतम्' इति विशेषणम्

• अपदानम्: a prior offence / previous misdeed (record)
• Type: Noun
• Root: अपदान
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• प्रतिज्ञाय: having promised / having undertaken
• Type: Gerund (Absolutive)
• Root: प्रतिज्ञा
• Form: क्त्वान्त (ल्यप्) अव्यय; 'प्रतिज्ञा' धात्वर्थे—प्रतिज्ञां कृत्वा

• अपहरन्तम्: one who is carrying off / stealing
• Type: Verb (Participle)
• Root: अप-हृ
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मकर्तरि—'one who is taking away'

• एकदेश: a part / partial
• Type: Noun (compound member)
• Root: एक + देश
• Form: पुंलिङ्ग; 'एकस्य देशः'—'partial' (as first member of compound)

• दृष्ट: seen / observed
• Type: Adjective (PPP)
• Root: दृश्
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; 'seen/observed' (as member of compound)

• द्रव्यम्: property / valuables
• Type: Noun
• Root: द्रव्य
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• एकदेशदृष्टद्रव्यम्: property identified only in part / partially traced property
• Type: Adjective (compound)
• Root: द्रव्य
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'यस्य द्रव्यं एकदेशेन दृष्टम्'—partly-identified property

• कर्मणा: by an act / by deed
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया एकवचनम्

• रूपेण: by form/appearance/marks
• Type: Noun
• Root: रूप
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया एकवचनम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• गृहीतम्: seized / taken into custody
• Type: Verb (PPP used adjectivally)
• Root: ग्रह्
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'seized/taken'

• राजकोशम्: the royal treasury
• Type: Noun
• Root: राज + कोश
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'राज्ञः कोशः'

• अवस्तृणन्तम्: one who is stripping/denuding (plundering)
• Type: Verb (Participle)
• Root: अव-स्तृ
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'one who is laying waste/stripping'

• कर्मवध्यम्: punishable / liable to penalty
• Type: Adjective/Noun
• Root: कर्मन् + वध्य
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'कर्मणा वध्यः'—punishable by (a specified) punishment

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• राजवचनात्: by the king’s command
• Type: Noun
• Root: राज + वचन
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम्; 'राज्ञः वचनात्'—by the king’s order/word

• समस्तम्: as a whole / collectively
• Type: Adjective
• Root: समस्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'entire/collective' (qualifying कर्म)

• व्यस्तम्: separately / in parts
• Type: Adjective
• Root: व्यस्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'separately/distributively' (qualifying कर्म)

• अभ्यस्तम्: repeated / habitual
• Type: Adjective (PPP)
• Root: अभि-आस्/अभ्यस्
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; 'repeated/practised' (qualifying कर्म)

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• कर्म: punishment / penal action (or act)
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; object of कारयेत्

• कारयेत्: should cause (it) to be done / should impose
• Type: Verb
• Root: कृ (णिच्)
• Form: लोट्/विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष एकवचनम्; causative—'should cause to be done/should impose'

Entities Mentioned

• rājā
• treasury (rājakośa)
• offender/embezzler

More Details

FAQs

What triggers harsher/compound punishment here?

Recidivism after settlement, partial recovery suggesting concealment, continued treasury-plunder, and cases formally qualifying for corporal penalties.

What is the control on discretion?

Escalation (full/separate/repeated) is tied to ‘rājavacana’—explicit sovereign authorization, not mere officer whim.