Sutra 21

Devanagari script

विक्षेपव्याधितान्तरारम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥ कZ_०२.६.२१ ॥

Transliteration

vikṣepa-vyādhita-antara-ārambha-śeṣaṃ ca vyaya-pratyāyaḥ

Translation

ବ୍ୟୟ-ପ୍ରତ୍ୟାୟ (ଖର୍ଚ୍ଚ-ସମନ୍ୱୟ/ପ୍ରତିପୂରଣ) ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ: ବିକ୍ଷେପ (ମୁହଁଘୁଞ୍ଚା/ବ୍ୟବଧାନ), ବ୍ୟାଧିତ (ରୋଗ/ଅସମର୍ଥତା), ଅନ୍ତର (ବାଧା/ବିରତି), କିମ୍ବା ଆରମ୍ଭ-ଶେଷ (ଆଂଶିକ/ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରମ୍ଭ) ହେତୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଶି।

Word by Word

• विक्षेप: distraction; obstruction
• Type: Noun
• Root: √क्षिप् (क्षेपणे)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• व्याधित: afflicted (by illness); sick
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √व्यध्/√व्याध् (पीडने)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); विशेषणरूपेण समासपूर्वपद; ‘पीडित/रुग्ण’ अर्थे

• अन्तर: interruption; interval
• Type: Noun/Adjective (indeclinable-like in compounds)
• Root: अन्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद); ‘मध्य/अन्तराल’ अर्थे

• आरम्भ: undertaking; commencement
• Type: Noun
• Root: √रभ् (आरम्भे)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)

• शेषम्: the remainder; what is left unfinished
• Type: Noun
• Root: √शिष् (अवशेषणे) / शेष
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समस्तपदम्: विक्षेप-व्याधित-अन्तर-आरम्भ-शेषम् (अवशिष्टभागः)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक निपात

• व्ययप्रत्यायः: verification/ascertainment of expenditure
• Type: Noun
• Root: √इ (प्रत्यये/गत्यर्थे) (प्रत्याय) / √इ (व्यये) (व्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; समस्तपदम्: व्ययस्य प्रत्यायः = व्ययप्रत्यायः

Entities Mentioned

• spending departments (implicit)
• treasury

More Details

FAQs

What administrative problem does 'vyaya-pratyāya' address?

It standardizes how unspent or partially spent allocations are settled and returned/adjusted, preventing concealment of funds.