Sutra 12

Devanagari script

पश्चिमदक्षिणं भागं खरोष्ट्रगुप्तिस्थानं कर्मगृहं च पश्चिमोत्तरं भागं यानरथशालाः ॥ कZ_०२.४.१२ ॥

Transliteration

paścimadakṣiṇaṃ bhāgaṃ kharoṣṭraguptisthānaṃ karmagṛhaṃ ca paścimottaraṃ bhāgaṃ yānarathaśālāḥ

Translation

ଦକ୍ଷିଣ‑ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଗଧା‑ଉଟର ପହରା/ରକ୍ଷା ସ୍ଥାନ ଓ କର୍ମଗୃହ (କାର୍ଯ୍ୟଶାଳା/କାର୍ଯ୍ୟଗୃହ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର‑ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଯାନ ଓ ରଥର ଶାଳାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• पश्चिम-दक्षिणम्: the western and southern (side)
• Type: Adjective (directional)
• Root: पश्चिम; दक्षिण
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; (भागम् इति विशेषयति)

• भागम्: section; portion (of the premises)
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया

• खरोष्ट्र-गुप्ति-स्थानम्: the place for guarding/keeping camels and donkeys (pack animals)
• Type: Noun
• Root: खरोष्ट्र; गुप्ति; स्थान
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; (भागम् इति विशेषयति)

• कर्म-गृहम्: work-house; office/work building
• Type: Noun
• Root: कर्म; गृह
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; (भागम् इति विशेषयति)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• पश्चिम-उत्तरम्: the western and northern (side)
• Type: Adjective (directional)
• Root: पश्चिम; उत्तर
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; (भागम् इति विशेषयति)

• भागम्: section; portion
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (अनुवृत्तिः/पुनरुक्तिः)

• यान-रथ-शालाः: vehicle- and chariot-sheds; garages/stables for conveyances
• Type: Noun
• Root: यान; रथ; शाला
• Form: स्त्रीलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा (वाक्ये विधेय/निर्देशरूपेण)

Entities Mentioned

• Kharoṣṭraguptisthāna (camel/donkey guard station)
• Karmagṛha (workhouse)
• Yānarathaśālā (vehicle/chariot sheds)

More Details

FAQs

Why allocate specific sites for transport animals and vehicle sheds?

Transport assets are strategic for supply and military mobility; dedicated guarded locations reduce theft, improve maintenance, and speed mobilization.