समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
ସମାହର୍ତ୍ତୃଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଗୃହପତି ଓ ବ୍ୟାପାରୀର ଛଦ୍ମବେଶରେ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ନିଯୁକ୍ତ ଏଜେଣ୍ଟମାନେ ସେହି ଗ୍ରାମମାନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର, ଗୃହ ଓ କୁଳ/ପରିବାରର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବେ—କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମାପ ଓ ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା, ଗୃହକୁ ଭୋଗ/ବାସ ଓ ଛାଡ଼/ପରିହାର ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ କୁଳକୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ କର୍ମ/ବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା।
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.