Sutra 14

Devanagari script

पुराण चोरव्यञ्जनाश्चान्तेवासिनश्चैत्यचतुष्पथशून्यपदोदपाननदीनिपानतीर्थायतनाश्रमारण्यशैलवनगहनेषु स्तेनामित्रप्रवीरपुरुषाणां च प्रवेशनस्थानगमनप्रयोजनान्युपलभेरन् ॥ कZ_०२.३५.१४ ॥

Transliteration

purāṇa coravyañjanāś cāntevāsinaś caityacatuṣpathaśūnyapadodapānanadīnipānatīrthāyatanāśramāraṇyaśailavanagahaneṣu stenāmitrapravīrapuruṣāṇāṃ ca praveśanasthānagamanaprayojanāny upalabheran

Translation

ପୁରୁଣା ଚୋର-ବେଶଧାରୀ ଗୁପ୍ତଚର ଏବଂ ଅନ୍ତେବାସୀ (ନିବାସୀ ଶିଷ୍ୟ/ସେବକ)ମାନେ ଚୈତ୍ୟ, ଚତୁଷ୍ପଥ, ଶୂନ୍ୟ ପଡ଼ା, କୂଆ, ନଦୀ, ନିପାନ (ପାଣି ପିବା ସ୍ଥାନ), ତୀର୍ଥ/ଘାଟ, ଆୟତନ (ଦେବାଳୟ), ଆଶ୍ରମ, ଅରଣ୍ୟ, ପର୍ବତ ଏବଂ ଘନ ବନରେ ଚୋର ଓ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ପ୍ରବୀର ପୁରୁଷ (ଏଜେଣ୍ଟ)ମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶସ୍ଥାନ, ଗମନାଗମନ ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରିବେ।

Word by Word

• पुराणाः: old/experienced (persons)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पुराण
• Form: प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः (विशेषणवत्)

• चोरव्यञ्जनाः: those bearing marks/indications of thieves; suspicious thief-like persons
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (with चोर-)
• Form: प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; ‘चोराणां व्यञ्जनानि/लक्षणानि येषां ते’ (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• अन्तेवासिनः: resident pupils/disciples (boarders)
• Type: Noun
• Root: अन्तेवासिन्
• Form: प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• चैत्य: at shrines/holy monuments
• Type: Noun
• Root: चैत्य
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• चतुष्पथ: at crossroads
• Type: Noun
• Root: चतुष्पथ
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• शून्यपद: in deserted paths/places
• Type: Noun
• Root: शून्यपद
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• उदपान: at wells
• Type: Noun
• Root: उदपान
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• नदी: at rivers
• Type: Noun
• Root: नदी
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• निपान: at watering places
• Type: Noun
• Root: निपान
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• तीर्थ: at fords/ghats
• Type: Noun
• Root: तीर्थ
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• आयतन: at sanctuaries/abodes (institutions)
• Type: Noun
• Root: आयतन
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• आश्रम: at hermitages
• Type: Noun
• Root: आश्रम
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• अरण्य: in forests
• Type: Noun
• Root: अरण्य
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• शैल: in mountains
• Type: Noun
• Root: शैल
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे)

• वनगहन: in dense thickets/forest depths
• Type: Noun/Adjective
• Root: वनगहन
• Form: सप्तमी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्थलवाचक-समासे); ‘गहनं वनम्’

• एषु: in these (places)
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: सप्तमी-बहुवचनम्, सर्वनाम

• स्तेन: of thieves
• Type: Noun
• Root: स्तेन
• Form: षष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद (स्तेनामित्रप्रवीरपुरुषाणाम्)

• अमित्र: of enemies
• Type: Noun
• Root: अमित्र
• Form: षष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद

• प्रवीर: of leaders/champions
• Type: Noun
• Root: प्रवीर
• Form: षष्ठी-बहुवचन-समासपूर्वपद

• पुरुषाणाम्: of men/persons
• Type: Noun
• Root: पुरुष
• Form: षष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; पूर्वपदानि (स्तेन-अमित्र-प्रवीर) विशेषणवत्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• प्रवेशनस्थान: places of entry/infiltration
• Type: Noun
• Root: प्रवेशनस्थान
• Form: द्वितीया-बहुवचनम् (प्रवेशनस्थानानि); ‘प्रवेशनस्य स्थानम्’

• गमन: movements/going
• Type: Noun
• Root: गमन
• Form: द्वितीया-बहुवचनम् (गमनानि)

• प्रयोजनानि: purposes/motives
• Type: Noun
• Root: प्रयोजन
• Form: द्वितीया-बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गः

• उपलभेरन्: they should ascertain/find out
• Type: Verb
• Root: उप-लभ्
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; लट्-आदेशार्थे ‘should ascertain/obtain’

Entities Mentioned

• Former thieves as informants
• Āntevāsins (embedded residents/attendants)
• Thieves (stena)
• Enemy agents/operatives (amitra-pravīra-puruṣa)
• Religious sites, crossings, and wilderness nodes

More Details

FAQs

Why are shrines, crossroads, wells, and fords singled out for surveillance?

They are predictable congregation and transit nodes—natural intelligence collection points for tracking movement patterns, supply needs, and covert entry routes.