Sutra 6

Devanagari script

इष्वस्त्रप्रहरणावरणोपकरणकल्पनाः सारथिरथिकरथ्यानां च कर्मस्वायोगं विद्यात् आकर्मभ्यश्च भक्तवेतनं भृतानामभृतानां च योग्यारक्षानुष्ठानमर्थमानकर्म च ॥ कZ_०२.३३.०६ ॥

Transliteration

iṣvastrapraharaṇāvaraṇopakaraṇakalpanāḥ sārathirathikarathyānāṃ ca karmasvāyogaṃ vidyāt ākarmabhyaś ca bhaktavetanaṃ bhṛtānām abhṛtānāṃ ca yogyārakṣānuṣṭhānam arthamānakarma ca

Translation

ସେ ନିକ୍ଷେପ୍ୟ-ଅସ୍ତ୍ର, ପ୍ରହାର-ଅସ୍ତ୍ର, ରକ୍ଷା-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଅନୁଷଙ୍ଗିକ ଉପକରଣର ଯୋଗାଣ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସାରଥି, ରଥିକ ଓ ରଥ୍ୟ (ରଥ-ଦଳ) ମାନଙ୍କୁ କେଉଁ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା କିମ୍ବା ନ କରିବା ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅକାମ ପାଇଁ ରାସନ ଓ ବେତନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଭୃତ ଓ ଅଭୃତ—ଦୁହେଁ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପହରା-କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ଓ ମାପ-ମାନ/ମାନଦଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• इष्वस्त्रप्रहरणावरणोपकरणकल्पनाः: arrangements/regulations for missiles, weapons, striking implements, protective gear, and equipment
• Type: Noun
• Root: कल्पना (√कॢप्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; (समस्तपद) ‘कल्पनाः’ = व्यवस्थाः/विधानानि

• सारथि: of the charioteer
• Type: Noun
• Root: सारथि
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (समूह-षष्ठी आरम्भ)

• रथिक: of chariot-warriors
• Type: Noun
• Root: रथिक
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन (द्वन्द्व-समुच्चयार्थे)

• रथ्यानाम: of those belonging to the chariot unit (chariot-men/attendants)
• Type: Noun
• Root: रथ्य
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• कर्मसु: in (their) duties/works
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन

• आयोगम्: proper assignment/fitness (for those duties)
• Type: Noun
• Root: आयोग
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘विद्यात्’ इत्यस्य कर्म

• विद्यात्: should know/should determine
• Type: Verb
• Root: √विद्
• Form: लोट्/विधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष-एकवचन

• आकर्मभ्यः: from non-duty (situations)/from absence of work
• Type: Noun
• Root: आकर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-बहुवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• भक्तवेतनम्: rations and wages
• Type: Noun
• Root: भक्त + वेतन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘विद्यात्’ इत्यस्य (अध्याहृत) कर्म

• भृतानाम्: of the paid (hired men)
• Type: Noun/Participle (used substantively)
• Root: भृत (√भृ)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; ‘भृत’ = वेतनभृत/भृतक (hired/paid)

• अभृतानाम्: of the unpaid (non-hired men)
• Type: Noun/Participle (used substantively)
• Root: अभृत (a- + भृत)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन; नञ्-प्रत्ययान्त

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• योग्य: proper/fit
• Type: Adjective
• Root: योग्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘आरक्षा…’ इत्यस्य विशेषण (समस्ते पूर्वपद)

• आरक्षा: guarding/security
• Type: Noun
• Root: आरक्षा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; समासे ‘योग्य-आरक्षा-अनुष्ठानम्’

• अनुष्ठानम्: performance/execution
• Type: Noun
• Root: अनुष्ठान (√स्था with anu-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘विद्यात्’ इत्यस्य कर्म

• अर्थम्: the purpose/benefit (state interest)
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘विद्यात्’ इत्यस्य कर्म (समुच्चित)

• आनकर्म: ancillary/additional work
• Type: Noun
• Root: आनकर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अर्थम् … च’ इत्यत्र समुच्चित कर्म

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

Entities Mentioned

• military superintendent/command authority
• charioteers (sārathi)
• chariot-warriors (rathika)
• troops (bhṛta/abhṛta)

More Details

FAQs

What administrative controls are emphasized in this sutra?

Provisioning control (weapons/armor), deployment control (who is assigned to duties), and financial control (no wages/rations without service), along with enforcement of guard obligations and oversight of revenue-and-measurement related work.

What is the niti principle implied here?

Link compensation to verified service and maintain readiness through disciplined provisioning and duty allocation—preventing leakage in both material stores and payroll.