Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 4
Devanagari script
स्थानसमां शय्यामर्धापाश्रयां दुर्गे साम्नाह्याउपवाह्यानां बहिर्दम्यव्यालानाम् ॥ कZ_०२.३१.०४ ॥
Transliteration
sthāna-samāṃ śayyām ardha-āpāśrayāṃ durge sāmnāhya-upavāhyānāṃ bahir damya-vyālānām
Translation
ସେ ଥାନର ସମାନ ଶୟ୍ୟା (ବିଛାନା) ଓ ଅର୍ଧ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁର୍ଗ ଭିତରେ ଯେମାନେ ଜୁଆ/ସାଜରେ ଯୋଡ଼ିବା ଓ ସବାରି/ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ବାହାରେ ଯେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦମନ ହେଉଛନ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କର/ବିପଦଜନକ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ।
Word by Word
स्थानसमाम्(a bed) of equal level/height with the ground (i.e., low and even)
स्थानसमाम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootस्थान; सम
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; शय्याम् इति विशेषणम्
शय्याम्bed, sleeping place
शय्याम्:
TypeNoun
Rootशी (शय्) → शय्या
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; कर्म/विधेय-वस्तु
अर्धापाश्रयाम्having only half-support / half-leaning support (i.e., partially supported)
अर्धापाश्रयाम्:
TypeAdjective
Rootअर्ध; अप-आ-श्रि (आश्रय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; शय्याम् इति विशेषणम्
दुर्गेin the fort
दुर्गे:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन; अधिकरणम्
साम्नाह्यof the equipped/fully harnessed
साम्नाह्य:
TypeAdjective (derived)
Rootसम्-नह् (सन्नाह)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; उपवाह्यानाम् इति विशेषणम्
उपवाह्यानाम्of the mounts/vehicles fit to be ridden/driven (i.e., ready transport)
उपवाह्यानाम्:
TypeNoun/Adjective (gerundive used as noun)
Rootउप-वाह् (उपवाह्य)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; सम्बन्धः (genitive)
बहिःoutside
बहिः:
TypeIndeclinable
Rootबहिस्
Formअव्यय; देशवाचक
दम्यव्यालानाम्of the tameable/controllable wild beasts (dangerous animals)
दम्यव्यालानाम्:
TypeNoun (compound)
Rootदम्य; व्याल
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; सम्बन्धः (genitive)
Entities Mentioned
F
fort (durga)S
service-ready elephantsT
taming elephantsD
dangerous elephantsFAQs
It is a tiered-security model: high-readiness assets are protected and rapidly deployable; high-risk/unstable assets are isolated to reduce internal threat and accidents.