Sutra 5

Devanagari script

अश्वायामचतुरश्रश्लक्ष्णफलकास्तारं सखादनकोष्ठकं समूत्रपुरीषोत्सर्गमेकैकशः प्रान्मुखमुदन्मुखं वा स्थानं निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३०.०५ ॥

Transliteration

aśvāyāma-caturaśra-ślakṣṇa-phalakāstāraṃ sa-khādana-koṣṭhakaṃ sa-mūtra-purīṣotsargam ekaikaśaḥ prānmukham udanmukhaṃ vā sthānaṃ niveśayet

Translation

ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଅଲଗା ଖୋପ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ—ଘୋଡ଼ାର ଲମ୍ବ ସମାନ ଚତୁରସ୍ର ସ୍ଥାନ, ମସୃଣ ଫଳକର ତଳ; ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଖାଦ୍ୟ-କୋଠରୀ ଓ ମୂତ୍ର-ମଳ ତ୍ୟାଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା; ଏବଂ ଖୋପଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବମୁଖୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହେଉ।

Word by Word

• अश्वायाम: of a horse-length (in extent)
• Type: Noun (compound adjective)
• Root: अश्व + आयाम
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (…फलकाः इत्यस्य)

• चतुरश्र: four-cornered, square/rectangular
• Type: Noun/Adjective (compound adjective)
• Root: चतुर् + अश्र
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (…फलकाः इत्यस्य)

• श्लक्ष्णफलकाः: smooth boards/planks
• Type: Noun (compound)
• Root: श्लक्ष्ण + फलक
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; कर्तृपदम् (निवेशयेत् इत्यस्य)

• तारम्: a covering/bedding layer (spread)
• Type: Noun
• Root: तार
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्

• सखादन: feeding arrangement / manger
• Type: Noun (technical)
• Root: खाद् (उपसर्ग: सम्?) / सखादन (प्रयोगविशेषः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्

• कोष्ठकम्: a compartment/stall
• Type: Noun
• Root: कोष्ठक
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्

• समूत्रपुरीषोत्सर्गम्: a combined outlet/drain for urine and dung
• Type: Noun (compound)
• Root: सम् + मूत्र + पुरीष + उत्सर्ग
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्

• एकैकशः: one by one; separately
• Type: Indeclinable (Adverb)
• Root: एकैकशस्
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम्

• प्राक्: eastward; facing east
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक्
• Form: अव्ययम्; दिक्शब्दः

• मुखम्: face; facing
• Type: Noun
• Root: मुख
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (प्राक्/उदक् इत्यस्य सह) उपपद-समासार्थे ‘…मुखम्’ = ‘facing …’

• उदक्: northward; facing north
• Type: Indeclinable
• Root: उदक्
• Form: अव्ययम्; दिक्शब्दः (उत्तरदिक्)

• मुखम्: face; facing
• Type: Noun
• Root: मुख
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (उदक् इत्यस्य सह)

• वा: or
• Type: Indeclinable (Particle)
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• स्थानम्: a place/position (stall location)
• Type: Noun
• Root: स्थान
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मपदम्

• निवेशयेत्: should arrange/place (should set up)
• Type: Verb
• Root: नि + विश् (णिच्)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative (णिच्): ‘cause to be placed/arrange’

Entities Mentioned

• horse stalls
• feeding compartment
• waste outlet

More Details

FAQs

Why insist on waste-discharge provision in each stall?

To institutionalize sanitation, reduce disease transmission, and lower labor time for cleaning—directly protecting state assets.

Why prescribe east- or north-facing stalls?

A standardized orientation supports ventilation/light and uniform inspection routines; it also reflects traditional environmental planning norms used for health management.