Sutra 32
Devanagari script
प्राकारमध्ये वापीं कृत्वा पुष्करिणीद्वारं चतुःशालमध्यर्धान्तरं साणिकं कुमारीपुरं मुण्डहर्म्यद्वितलं मुण्डकद्वारम् भूमिद्रव्यवशेन वा निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३.३२ ॥
Transliteration
prākāramadhye vāpīṃ kṛtvā puṣkariṇīdvāraṃ catuḥśālamadhyardhāntaraṃ sāṇikaṃ kumārīpuraṃ muṇḍaharmyadvitalaṃ muṇḍakadvāram bhūmidravyavaśena vā niveśayet
Translation
ପ୍ରାକାର ମଧ୍ୟରେ ବାପୀ (କୂଆ/ଜଳାଶୟ) କରି, ପୁଷ୍କରିଣୀ-ଦ୍ୱାର, ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଧ-ଅନ୍ତର ସହିତ ଚତୁଃଶାଳ (ଚାରି ଶାଳା ସମୁଚ୍ଚୟ), ସାଣିକ, କୁମାରୀପୁର, ମୁଣ୍ଡ-ହର୍ମ୍ୟ (ସମତଳ ଛାଦ) ଦ୍ୱିତଳ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକ-ଦ୍ୱାର—ଏସବୁକୁ ଭୂମି ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଅନୁଯାୟୀ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Word by Word
प्राकारमध्येin the middle of the rampart/within the rampart area
प्राकारमध्ये:
TypeNoun
Rootप्राकार; मध्य
Formप्राकार- (पुं), षष्ठी एकवचन + मध्य- (नपुं), लोके/सप्तमी एकवचन; समासः ‘प्राकारस्य मध्ये’
वापींa well/cistern
वापीं:
TypeNoun
Rootवापी
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (कर्म)
कृत्वाhaving made/constructed
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive), ‘having made/constructed’
पुष्करिणीद्वारम्a gate for/leading to the tank (pushkariṇī)
पुष्करिणीद्वारम्:
TypeNoun
Rootपुष्करिणी; द्वार
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘पुष्करिण्याः द्वारम्’
चतुःशालमध्यर्धान्तरम्a half-interval/central spacing in the middle of a four-halled (quadrangular) structure
चतुःशालमध्यर्धान्तरम्:
TypeNoun
Rootचतुःशाल; मध्य; अर्ध; अन्तर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासार्थः—‘चतुःशालस्य मध्ये अर्धान्तरम्’ (चार-शाला/चौक के मध्य में आधा-अन्तर/मध्यवर्ती दूरी)
साणिकम्screened/protected with a barrier (sāṇikā)
साणिकम्:
TypeAdjective
Rootसाणिक
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण (पूर्वपदानां विशेषणम्)
कुमारीपुरम्a ‘maidens’ quarter/settlement (kumārī-pura)
कुमारीपुरम्:
TypeNoun
Rootकुमारी; पुर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘कुमार्याः/कुमारीणां पुरम्’
मुण्डहर्म्यद्वितलम्a two-storeyed ‘muṇḍa-harmya’ (a specific architectural type)
मुण्डहर्म्यद्वितलम्:
TypeNoun
Rootमुण्ड; हर्म्य; द्वि; तल
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासार्थः—‘मुण्ड-हर्म्यं द्वि-तलम्’ (मुण्ड-प्रकार का प्रासाद, दो-मंज़िला)
मुण्डकद्वारम्a ‘muṇḍaka’ type gate/doorway
मुण्डकद्वारम्:
TypeNoun
Rootमुण्डक; द्वार
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘मुण्डकस्य द्वारम्’
भूमिद्रव्यवशेनaccording to the nature of the land and available materials/resources
भूमिद्रव्यवशेन:
TypeNoun
Rootभूमि; द्रव्य; वश
Formनपुंसकलिङ्ग/पुं (वश-), तृतीया एकवचन; समासार्थः—‘भूमेः द्रव्यस्य वशेन’ = भूमि और सामग्री/संसाधन के अनुसार
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
निवेशयेत्should establish/lay out (place)
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि√विश् (निवेशयति)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञा/विधान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन; causative sense ‘cause to be placed/establish’
Entities Mentioned
V
vāpī (well/cistern)P
puṣkariṇī (tank)D
dvāra (gate)C
catuḥśālā (four-hall complex)S
sāṇika (guard post/detachment)K
kumārīpura (inner ward)M
muṇḍaharmya (flat-roofed building)M
muṇḍakadvāra (gate type)FAQs
Policy must be implementable: plans should be adapted to local geography and fiscal/material capacity rather than rigid ideal blueprints.