Sutra 2
Devanagari script
गोपालकपिण्डारकदोहकमन्थकलुब्धकाः शतं शतं धेनूनां हिरण्यभृताः पालयेयुः ॥ कZ_०२.२९.०२ ॥
Transliteration
gopālakapiṇḍārakadohakamanthakalubdhakāḥ śataṃ śataṃ dhenūnāṃ hiraṇyabhṛtāḥ pālayeyuḥ
Translation
ଗୋପାଳକ, ପିଣ୍ଡାରକ, ଦୋହକ, ମନ୍ଥକ ଓ ଲୁବ୍ଧକ—ଯେମାନେ ନଗଦ (ସୁନା) ଦରମା ପାଆନ୍ତି—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଶତ ଶତ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈର ଝୁଣ୍ଡ ପାଳନ କରିବେ।
Word by Word
गोपालकcowherds / cattle-keepers
गोपालक:
TypeNoun
Rootगोपालक (गोप + पालक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समाहार/जातिवाचक-बहुवचन)
पिण्डारकmakers/handlers of dairy lumps/curd-products (pinda-makers)
पिण्डारक:
TypeNoun
Rootपिण्डारक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (जातिवाचक)
दोहकmilkers
दोहक:
TypeNoun
Rootदुह् (दोहक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक-प्रत्यय (ण्वुल्/अक)
मन्थकchurners
मन्थक:
TypeNoun
Rootमन्थ् (मन्थक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक
लुब्धकाःhunters
लुब्धकाः:
TypeNoun
Rootलुब्धक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचक (अव्ययीभाव-प्राय प्रयोग)
शतम्a hundred (each)
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; पुनरुक्ति द्वारा वितरण/समूह (100 each / by hundreds)
धेनूनाम्of cows (milch-cows)
धेनूनाम्:
TypeNoun
Rootधेनु
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
हिरण्यभृताःpaid in gold / receiving monetary wages
हिरण्यभृताः:
TypeAdjective
Rootहिरण्य-भृत्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘भृत्’ (धृ-धातु) कर्तरि; विशेषणं (गोपालकादीनां)
पालयेयुःshould tend/guard (should look after)
पालयेयुः:
TypeVerb
Rootपाल्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन; धातु: पाल्; अर्थ: ‘पालनं कुर्युः’
Entities Mentioned
G
gopālakaP
piṇḍārakaD
dohakaM
manthakaL
lubdhakaFAQs
It standardizes herd units for budgeting, supervision, and performance comparison—an early administrative ‘unit-cost’ approach.
It institutionalizes division of labor to reduce spoilage/theft, improve output control, and clarify responsibility for each production stage.