Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 17
कैवर्तकाष्टतृणभारपुष्पफलवाटषण्डगोपालकानामनत्ययः सम्भाव्यदूतानुपातिनां च सेनाभाण्डप्रयोगाणां च स्वतरणैस्तरताम् बीजभक्तद्रव्योपस्करांश्चानूपग्रामाणां तारयताम् ॥ कZ_०२.२८.१७ ॥
kaivartakāṣṭatṛṇabhārapuṣpaphalavāṭaṣaṇḍagopālakānām anatyayaḥ sambhāvya-dūtānupātināṃ ca senābhāṇḍaprayogāṇāṃ ca svataraṇais taratām bījabhaktadravyopaskarāṃś cānūpagrāmāṇāṃ tārayatām
ମାଛଧରାଳି, ଏବଂ କାଠ, ଘାସ, ଫୁଲ, ଫଳ, ବାଟ-ଷଣ୍ଡ (ବାଗିଚା/ଉପବନ)ର ଉତ୍ପାଦର ଭାର ବୋହୁଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଗୋପାଳକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ। ସେହିପରି ମାନ୍ୟ ଦୂତ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚର, ଏବଂ ସେନା ତାହାର ସାଜସଜ୍ଜା/ସାମଗ୍ରୀ ସହ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ—ସେମାନେ ନିଜ ଉପାୟରେ ପାର୍ ହେଲେ—ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ। ଏବଂ ଅନୂପ (ଜଳାବୃତ/ନଦୀକୂଳ) ଗ୍ରାମମାନଙ୍କର ବୀଜ, ଖାଦ୍ୟରସଦ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ପାର୍ କରାଇଦେଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁବିଧା ଦିଆଯିବ।
FAQs
To protect essential livelihoods and perishable supply chains, and to ensure strategic mobility for diplomacy and the military—prioritizing state capacity and food-security over petty enforcement.
It distinguishes exemption from misuse of state ferry resources; the policy waives penalties/obstruction while still managing public assets and capacity.