Sutra 8

Devanagari script

गणिकादासी भग्नभोगा कोष्ठागारे महानसे वा कर्म कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.०८ ॥

Transliteration

gaṇikādāsī bhagnabhogā koṣṭhāgāre mahānase vā karma kuryāt

Translation

ଗଣିକାର ଦାସୀ, ଯେତେବେଳେ ତାହାର ଭୋଗକ୍ଷମତା (ଯୌନସେବା) ଭଙ୍ଗ/ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେ କୋଷ୍ଠାଗାର କିମ୍ବା ମହାନସ (ରାଜ ରସୋଇ)ରେ କାମ କରିବ।

Word by Word

• गणिका: courtesan
• Type: Noun
• Root: गणिका
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• दासी: female slave/servant
• Type: Noun
• Root: दासी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• भग्नभोगा: one whose enjoyment/sexual prime is broken; past her prime
• Type: Adjective (used as Noun)
• Root: भग्नभोगा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्; ‘गणिका/दासी’ इत्यस्य विशेषणम्

• कोष्ठागारे: in the storehouse
• Type: Noun
• Root: कोष्ठागार
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचनम्

• महानसे: in the kitchen
• Type: Noun
• Root: महानस
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचनम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• कर्म: work; duty
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम्; ‘कुर्यात्’ इत्यस्य कर्म

• कुर्यात्: should do; should perform
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्

Entities Mentioned

• maidservant
• storehouse administration
• kitchen administration

More Details

FAQs

What governance principle is illustrated by moving workers to the storehouse/kitchen?

Administrative redeployment: the state absorbs displaced labor into essential logistics roles, preserving livelihoods while meeting institutional needs.