Sutra 28

Devanagari script

गीतवाद्यपाठ्यनृत्यनाट्याक्षरचित्रवीणावेणुमृदङ्गपरचित्तज्ञानगन्धमाल्यसम्यूहनसंवादनसंवाहनवैशिककलाज्ञानानि गणिका दासी रङ्गोपजीविनीश्च ग्राहयतो राजमण्डलादाजीवं कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.२८ ॥

Transliteration

gītavādyapāṭhyanṛtyanāṭyākṣaracitravīṇāveṇumṛdaṅgaparacittajñānagandhamālyasamyūhanasaṃvādanasaṃvāhanavaiśikakalājñānāni gaṇikā dāsī raṅgopajīvinī ca grāhayato rājamaṇḍalād ājīvaṃ kuryāt.

Translation

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗଣିକା, ଦାସୀ କିମ୍ବା ରଙ୍ଗୋପଜୀବିନୀକୁ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ପାଠ୍ୟ (ପାଠ/ପଠନ), ନୃତ୍ୟ, ନାଟ୍ୟ, ଅକ୍ଷର (ଲେଖନ/ବିଦ୍ୟା), ଚିତ୍ରକଳା, ବୀଣା, ବେଣୁ (ବାଁଶୀ), ମୃଦଙ୍ଗ, ପରଚିତ୍ତ-ଜ୍ଞାନ, ଗନ୍ଧ (ଇତ୍ର/ସୁଗନ୍ଧ), ମାଲ୍ୟ (ମାଳା), ସମ୍ୟୂହନ (ସଜାଣ/ବିନ୍ୟାସ), ସଂବାଦ (କଥାବାର୍ତ୍ତା), ସଂବାହନ (ମର୍ଦ୍ଦନ/ସେବା) ଏବଂ ବୈଶିକ (କାମ) କଳାର ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଏ/ଶିଖାଇଦିଏ—ସେ ରାଜମଣ୍ଡଳରୁ ଜୀବିକା ପାଇବ (ଅର୍ଥାତ ରାଜ୍ୟରୁ ପୋଷଣ/ବେତନ ପାଇବ)।

Word by Word

• गीत: song; singing
• Type: Noun
• Root: √गै (गायने)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नामरूप: गीतम्)

• वाद्य: instrumental music; musical instrument
• Type: Noun
• Root: √वद् (वादने)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वाद्यम्)

• पाठ्य: recitation; reading aloud
• Type: Noun
• Root: √पठ् (पाठे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (पाठ्यम्)

• नृत्य: dance
• Type: Noun
• Root: √नृत् (नर्तने)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नृत्यम्)

• नाट्य: drama; theatrical performance
• Type: Noun
• Root: √नट् (नटने)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाट्यम्)

• अक्षर: letters; writing
• Type: Noun
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अक्षरम्)

• चित्र: painting; drawing
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (चित्रम्)

• वीणा: vīṇā (lute)
• Type: Noun
• Root: वीणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वेणु: flute; bamboo flute
• Type: Noun
• Root: वेणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मृदङ्ग: mṛdaṅga drum
• Type: Noun
• Root: मृदङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• परचित्तज्ञान: knowledge of another’s mind; mind-reading
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (√ज्ञा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परस्य चित्तस्य ज्ञानम्

• गन्ध: perfume; fragrance
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• माल्य: garland; floral ornament
• Type: Noun
• Root: माल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (माल्यम्)

• सम्यूहन: arrangement; assembling; grouping
• Type: Noun
• Root: सम्यूहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (सम्यूहनम्)

• संवादन: conversation; agreeable speaking
• Type: Noun
• Root: संवादन (√वद्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (संवादनम्)

• संवाहन: massage; rubbing; shampooing
• Type: Noun
• Root: संवाहन (√वह्/√वाह्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (संवाहनम्)

• वैशिक: erotic art; courtesan’s craft
• Type: Noun
• Root: वैशिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वैशिकम्)

• कलाज्ञानानि: knowledges of the arts; artistic skills
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (√ज्ञा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कलानां ज्ञानानि

• गणिका: courtesan
• Type: Noun
• Root: गणिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दासी: female slave; maidservant
• Type: Noun
• Root: दासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रङ्गोपजीविनी: one who lives by the stage; stage-performer
• Type: Noun
• Root: उपजीविनी (√जीव्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रङ्गेण उपजीविनी

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• ग्राहयतः: he should cause (them) to learn; he should have (them) taught
• Type: Verb
• Root: √ग्रह् (ग्रहणे) [णिच्]
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): ‘causes to learn/causes to be taught’

• राजमण्डलात्: from the royal circle/establishment
• Type: Noun
• Root: राजमण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; राज्ञः मण्डलम् / राजसम्बद्धं मण्डलम्

• आजीवम्: livelihood; subsistence
• Type: Noun
• Root: आजीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कुर्यात्: should do; should arrange; should make
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Entities Mentioned

• gaṇikā
• dāsī
• raṅgopajīvinī (stage-performer)
• teacher/trainer (implied)
• rājamaṇḍala (royal establishment)

More Details

FAQs

What is the political-administrative logic of state-paying trainers for gaṇikās and performers?

It professionalizes and standardizes a controlled sector that yields revenue and influence; it also keeps high-contact social operators within a monitored institutional pipeline.