Sutra 2
Devanagari script
निष्पतिताप्रेतयोर्दुहिता भगिनी वा कुटुम्बं भरेत माता वा प्रतिगणिकां स्थापयेत् ॥ कZ_०२.२७.०२ ॥
Transliteration
niṣpatitā-pretyor duhitā bhaginī vā kuṭumbaṃ bharet mātā vā pratigaṇikāṃ sthāpayet
Translation
ଗଣିକା ପଳାଇଗଲେ କିମ୍ବା ମରିଗଲେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା କିମ୍ବା ଭଗିନୀ ପରିବାରକୁ ପୋଷଣ କରିବ; କିମ୍ବା ମା ଏକ ପ୍ରତିଗଣିକାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ।
Word by Word
निष्पतितabsconded; having run away
निष्पतित:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootनिष्+पत् (√पत्)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्गे/नपुंसके प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (सन्दर्भे ‘निष्पतित-’ = ‘gone away/absconded’ as qualifier)
अप्रेतयोःof the (two) living (persons) / of those not dead
अप्रेतयोः:
TypeNoun/Adjective
Rootअ+प्रेत (प्रेत)
Formषष्ठी/सप्तमी?—अत्र षष्ठी द्विवचनम् (योः); विशेषणरूपेण ‘अप्रेत’ = ‘not dead, living’
दुहिताdaughter
दुहिता:
TypeNoun
Rootदुहितृ
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्
भगिनीsister
भगिनी:
TypeNoun
Rootभगिनी
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
कुटुम्बम्the household; the family (establishment)
कुटुम्बम्:
TypeNoun
Rootकुटुम्ब
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम् (कर्म)
भरेत्should maintain; should support
भरेत्:
TypeVerb
Root√भृ
Formलोट्/विधिलिङ्?—अत्र विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचनम्
माताmother
माता:
TypeNoun
Rootमातृ
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
प्रतिगणिकाम्a substitute/appointed courtesan
प्रतिगणिकाम्:
TypeNoun
Rootप्रतिगणिका
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम् (कर्म)
स्थापयेत्should appoint; should install
स्थापयेत्:
TypeVerb
Root√स्था (णिच्)
Formविधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचनम्; णिच्-प्रत्यय (causative)
Entities Mentioned
C
courtesan householdD
daughterS
sisterM
motherP
pratigaṇikāFAQs
Continuity: the courtesan household is treated as an economic unit whose obligations and revenue flows must not collapse due to exit (flight/death).
It provides an institutional substitute to keep operations running when direct heirs cannot or will not maintain the establishment.