Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 9
Devanagari script
षष्टिरातपमेघानामेषा वृष्टिः समा हिता ॥ कZ_०२.२४.०९च्द् ॥
Transliteration
ṣaṣṭir ātapameghānām eṣā vṛṣṭiḥ samā hitā
Translation
ଆତପ ଓ ମେଘର ପାଳାବଦଳ (ଆତପ-ମେଘ) ସହିତ ଷାଠି (ମାତ୍ରା) ଏହି ବର୍ଷା ସମ ଓ ହିତକର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
Word by Word
षष्टिःsixty
षष्टिः:
TypeNoun
Rootषष्टि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (संख्यावाचक-शब्द)
आतपमेघानाम्of the ‘ātapa-clouds’ (a class of clouds used in rainfall reckoning)
आतपमेघानाम्:
TypeNoun
Rootआतपमेघ
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; समासः आतपस्य मेघाः = आतपमेघाः (वृष्टिहेतवः मेघाः)
एषाthis
एषा:
TypePronoun
Rootएतद्
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (सर्वनाम)
वृष्टिःrainfall; rain
वृष्टिः:
TypeNoun
Rootवृष्टि
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
समाuniform; even; regular
समा:
TypeAdjective
Rootसम
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वृष्टिः इत्यस्य विशेषणम्
हिताfixed; laid down; established
हिता:
TypeAdjective (PPP)
Rootहित
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; √धा (धातोः) क्त-प्रत्ययान्तः ‘हित’ (निहित/स्थापित/निर्धारित)
FAQs
Alternation prevents waterlogging while sustaining moisture—administratively, it signals a high-probability ‘good season’ for yields and revenue.