Sutra 22

Devanagari script

फेनाघातो वल्लीफलानाम् परीवाहान्ताः पिप्पलीमृद्वीकेक्षूणां कूपपर्यन्ताः शाकमूलानाम् हरणीपर्यन्ता हरितकानाम् पाल्यो लवानां गन्धभैषज्योशीरह्रीबेरपिण्डालुकादीनाम् ॥ कZ_०२.२४.२२ ॥

Transliteration

phenāghāto vallīphalānām parīvāhāntāḥ pippalīmṛdvīkekṣūṇāṃ kūpaparyantāḥ śākamūlānām haraṇīparyantā haritakānām pālyo lavānāṃ gandhabhaiṣajyośīrahrīberapiṇḍālukādīnām

Translation

ଲତାଫଳମାନଙ୍କର ସୀମା ଫେନ-ଚିହ୍ନ (ଜଳରେଖା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ପିପ୍ପଳୀ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଇଖୁର ସୀମା ସିଚାଇ ନାଳାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଶାକ ଓ ମୂଳର ସୀମା ପାଣି ଉଠାଇବା ଯନ୍ତ୍ରର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ହରିତକୀର ସୀମା ରକ୍ଷିତ ମେଡ଼/ବନ୍ଧ (ପାଲ୍ୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏବଂ ଲବଣ-କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଶୀର, ହ୍ରୀବେର, ପିଣ୍ଡାଲୁକ ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ/ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଚାଷ-ସୀମା/ପରିମାଣ ରହିଥାଏ।

Word by Word

• फेनाघातः: the measure/limit called ‘foam-stroke’ (a standard for allowable taking)
• Type: Noun
• Root: फेन; आ√हन् (घात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; फेनस्य आघातः (घात = आघात/प्रहार/दण्ड)

• वल्लीफलानाम्: of creeper-fruits
• Type: Noun
• Root: वल्ली; फल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; वल्लीनां फलानि

• परीवाह-अन्ताः: having the limit up to the ‘parīvāha’ boundary
• Type: Noun
• Root: परीवाह; अन्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; (ते) येषां सीमा/अन्तः ‘परीवाह’ इति

• पिप्पली-मृद्वीका-इक्षूणाम्: of long pepper, grapes/raisins, and sugarcane
• Type: Noun
• Root: पिप्पली; मृद्वीका; इक्षु
• Form: पुं/स्त्री/पुं (समूह), षष्ठी-बहुवचन; पिप्पली च मृद्वीका च इक्षवश्च (तेषाम्)

• कूप-पर्यन्ताः: having the limit up to the well (kūpa) boundary
• Type: Noun
• Root: कूप; पर्यन्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; (ते) येषां सीमा कूपः/कूपपर्यन्तः

• शाक-मूलानाम्: of vegetable-roots
• Type: Noun
• Root: शाक; मूल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; शाकानां मूलानि

• हरणी-पर्यन्ताः: having the limit up to the ‘haraṇī’ boundary
• Type: Noun
• Root: हरणी; पर्यन्त
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; (ते) येषां सीमा ‘हरणी’ इति

• हरितकानाम्: of harītaka (chebulic myrobalan)
• Type: Noun
• Root: हरितक
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-बहुवचन; हरितक-फलानाम्

• पाल्यः: to be maintained/observed (as the prescribed limit)
• Type: Adjective
• Root: पाल्य (पा√ल्/पाल् + य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘पालनीयः/रक्षितव्यः/पाल्यः’ (अत्र: मान/सीमा-निर्देशे विशेषणम्)

• लवानाम्: of ‘lavas’ (a unit/portion measure)
• Type: Noun
• Root: लव
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; लव-नामक-परिमाण/खण्डानाम्

• गन्ध-भैषज्य-उशीर-ह्रीबेर-पिण्डालुक-आदीनाम्: of perfumes, medicines, vetiver (uśīra), hṛībera, pīṇḍāluka, and similar items
• Type: Noun
• Root: गन्ध; भैषज्य; उशीर; ह्रीबेर; पिण्डालुक; आदि
• Form: नपुंसक/पुं (समूह), षष्ठी-बहुवचन; गन्धानां भैषज्यानां उशीरस्य ह्रीबेरस्य पिण्डालुकस्य च आदीनां (तेषाम्)

Entities Mentioned

• pippalī
• mṛdvīkā
• ikṣu
• śāka
• harītakī
• lava (salt)
• uśīra
• hrībera
• piṇḍāluka

More Details

FAQs

What is the administrative purpose of listing different boundary markers for different crops?

To standardize enforceable cultivation limits tied to water infrastructure (channels, wells, lifting devices, embankments), reducing disputes and enabling planned allocation of irrigated land.

How does this verse reflect Kautilya’s approach to agricultural governance?

It treats farming as an administrable system: crop choice and placement are linked to measurable infrastructure-based boundaries, enabling supervision and accountability.