Sutra 12

Devanagari script

द्विवितस्तिररत्निः प्राजापत्यो हस्तः ॥ कZ_०२.२०.१२ ॥

Transliteration

dvivitastiraratniḥ prājāpatyo hastaḥ

Translation

ଦୁଇ ଭିତସ୍ତି ମିଶି ଗୋଟିଏ ଅରତ୍ନି ହୁଏ; ଏହିଟି ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ହସ୍ତ (ମାନକ ‘ହସ୍ତ/କ୍ୟୁବିଟ୍’) ଅଟେ।

Word by Word

• द्विवितस्तिः: a measure equal to two vitastis (double-span)
• Type: Noun (measure-term)
• Root: द्वि + वितस्ति
• Form: प्रथमा-एकवचनम्; स्त्रीलिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम (वितस्ति-प्रमाणस्य द्विगुणः)

• तिररत्निः: a transverse aratni (a cubit measured across/sideways)
• Type: Noun (measure-term)
• Root: तिरस् + अरत्नि
• Form: प्रथमा-एकवचनम्; स्त्रीलिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम; तिरस्-पूर्वपदेन ‘आडम्/तिर्यक्’ इत्यर्थ-विशेषः

• प्राजापत्यः: Prajāpatya (the standard attributed to Prajāpati)
• Type: Adjective
• Root: प्रजापति (तद्धित)
• Form: प्रथमा-एकवचनम्; पुल्लिङ्गः; तद्धित-विशेषणम् (प्राजापत्य = प्रजापतेः सम्बन्धी/प्रजापतिना निर्दिष्टः)

• हस्तः: a hasta (hand/cubit measure)
• Type: Noun (measure-term)
• Root: हस्त
• Form: प्रथमा-एकवचनम्; पुल्लिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम

Entities Mentioned

• vitasti
• aratni
• prājāpatya
• hasta

More Details

FAQs

What is the governance value of specifying conversions (2 vitasti = 1 aratni)?

It enables predictable scaling from small to large measurements, preventing manipulation in bills of quantity and labor/output reporting.