Sutra 29
Devanagari script
अथ धान्यमाषद्विपलशतं द्रोणमायमानं सप्ताशीतिपलशतमर्धपलं च व्यावहारिकम् पञ्चसप्ततिपलशतं भाजनीयम् द्विषष्टिपलशतमर्धपलं चान्तःपुरभाजनीयम् ॥ कZ_०२.१९.२९ ॥
Transliteration
atha dhānyamāṣadvipalaśataṃ droṇamāyamānaṃ saptāśītipalaśatamardhapalaṃ ca vyāvahārikam pañcasaptatipalaśataṃ bhājanīyam dviṣaṣṭipalaśatamardhapalaṃ cāntaḥpurabhājanīyam
Translation
ଏବେ ଧାନ୍ୟ ପାଇଁ: ଦ୍ରୋଣ-ମାପ (ଓଜନ-ସମତୁଲ୍ୟ) ଦୁଇଶେ ପଲ ଧରାଯିବ। ଏଥିରୁ ୭୮୫½ ପଲ ‘ବ୍ୟାବହାରିକ’ (ବାଣିଜ୍ୟ/ଲେନଦେନ) ମାନ; ୫୭୫ ପଲ ‘ଭାଜନୀୟ’ (ରେସନ-ବଣ୍ଟନ) ମାନ; ଏବଂ ୬୨୫½ ପଲ ‘ଅନ୍ତଃପୁର-ଭାଜନୀୟ’ (ଅନ୍ତଃପୁର ରେସନ) ମାନ।
Word by Word
अथnow; then (introducing the next rule)
अथ:
TypeParticle
Rootअथ
Formअव्यय; अनुक्रम/प्रस्तावना
धान्यgrain; cereals (as a commodity)
धान्य:
TypeNoun/Adjective
Rootधान्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सामान्य-नाम; ‘grain’ as a class)
माषmāṣa (a unit of weight)
माष:
TypeNoun
Rootमाष
Formपुंलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formसंख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन
पलpala (a unit of weight)
पल:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या
द्रोणdroṇa (a measure, esp. for grain)
द्रोण:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (माप-एकक)
आयमानम्measuring/amounting to (in measure)
आयमानम्:
TypeParticiple
Rootआ + यम्
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्राय); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘मीयमान/आयम्यमान’ इत्यर्थे—‘being measured/amounting to’
सप्तseven
सप्त:
TypeNumeral
Rootसप्त
Formसंख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन
अशीतिःeighty
अशीतिः:
TypeNumeral
Rootअशीति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (80)
पलpala (weight unit)
पल:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या
अर्धhalf
अर्ध:
TypeNoun/Adjective
Rootअर्ध
Formनपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘half’
पलम्pala (weight unit)
पलम्:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
चand
च:
TypeConjunction
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
व्यावहारिकम्the transactional/market (standard)
व्यावहारिकम्:
TypeAdjective
Rootव्यावहारिक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (किस्यचित् ‘मान/भाग’ इत्यस्य)
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formसंख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन
सप्ततिःseventy
सप्ततिः:
TypeNumeral
Rootसप्तति
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (70)
पलpala (weight unit)
पल:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या
भाजनीयम्to be apportioned; allotable (share)
भाजनीयम्:
TypeGerundive (Kṛtya)
Rootभज्
Formकृत्य-प्रत्यय (अनीयर्/यत्-प्राय); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘to be allotted/divided’
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formसंख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन
षष्टिःsixty
षष्टिः:
TypeNumeral
Rootषष्टि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (60)
पलpala (weight unit)
पल:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या
अर्धhalf
अर्ध:
TypeNoun/Adjective
Rootअर्ध
Formनपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘half’
पलम्pala (weight unit)
पलम्:
TypeNoun
Rootपल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
चand
च:
TypeConjunction
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अन्तःपुरthe inner palace; harem/royal women’s quarters
अन्तःपुर:
TypeNoun
Rootअन्तःपुर
Formनपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘inner palace/royal harem’
भाजनीयम्the allotment meant for the inner palace
भाजनीयम्:
TypeGerundive (Kṛtya)
Rootभज्
Formअन्तःपुर-भाजनीयम् = ‘अन्तःपुरस्य भाजनीयम्/अन्तःपुरार्थं भाजनीयम्’; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
Entities Mentioned
D
droṇaP
palaV
vyāvahārikaB
bhājanīyaA
antaḥpuraFAQs
To match different administrative contexts—open-market trade, public distribution, and palace provisioning—each with its own control, accountability, and risk profile.