Sutra 11
Devanagari script
तेषां मुखानि छेदनभेदनताडनान्यायसास्थिदारवाणि ॥ कZ_०२.१८.११ ॥
Transliteration
teṣāṃ mukhāni chedanabhedanatāḍanāni āyasāsthidāravāṇi
Translation
ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ/ମୁଖ କାଟିବା, ଭେଦିବା ଏବଂ ପ୍ରହାର କରିବା ପାଇଁ; ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୋହା, ଅସ୍ଥି କିମ୍ବା କାଠରେ ତିଆରି।
Word by Word
तेषाम्of them / their
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (Genitive plural), सर्वनाम-प्रातिपदिकम्
मुखानिmouths; openings; faces/ends (of implements)
मुखानि:
TypeNoun
Rootमुख
Formप्रथमा/द्वितीया-बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
छेदनcutting
छेदन:
TypeVerbal noun (action noun)
Rootछिद्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम्; कृत्-प्रत्यय (ल्युट्/घञर्थक-भाववाचक) ‘cutting’
भेदनsplitting; piercing
भेदन:
TypeVerbal noun (action noun)
Rootभिद्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम्; कृत्-प्रत्यय (ल्युट्/घञर्थक-भाववाचक) ‘splitting/piercing’
ताडनstriking; beating
ताडन:
TypeVerbal noun (action noun)
Rootतड्/ताड्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम्; कृत्-प्रत्यय (ल्युट्/घञर्थक-भाववाचक) ‘striking’
अन्यायसother metal (non-iron metal)
अन्यायस:
TypeNoun (compound)
Rootअन्य + आयस्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम्; ‘अन्य’ (other) + ‘आयस्’ (metal/iron) → ‘other metal’
अस्थिbone
अस्थि:
TypeNoun
Rootअस्थि
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम् (stem अस्थि-)
दारुwood; timber
दारु:
TypeNoun
Rootदारु
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रातिपदिकम्
आणिpegs/pins; points/edges (of tools)
आणि:
TypeNoun
Rootआणि
Formप्रथमा-बहुवचनम् (as ‘आणयः/आणीनि’ varies by tradition; here read as neuter plural in list), प्रातिपदिकम्; ‘peg/pin/nail; point/edge’
Entities Mentioned
P
projectile headsI
ironB
boneW
woodFAQs
It enables tiered procurement and issue: high-performance iron for frontline needs, cheaper substitutes for training, militia, or scarcity periods—while keeping roles explicit.