Sutra 17

Devanagari script

इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानामन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१७ ॥

Transliteration

ikṣurasaguḍamadhuphāṇitajāmbavapanasānām anyatamo meṣaśṛṅgīpippalīkvāthābhiṣuto māsikaḥ ṣāṇmāsikaḥ sāṃvatsariko vā cidbhiṭorvārukekṣukāṇḍāmraphalāmalakāvasutaḥ śuddho vā śuktavargaḥ

Translation

‘ଶୁକ୍ତ-ବର୍ଗ’ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ: ଇକ୍ଷୁରସ, ଗୁଡ଼, ମଧୁ, ଫାଣିତ, ଜାମ୍ବୁ କିମ୍ବା ପନସ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କିଣ୍ବିତ ପାନୀୟ; ଯାହାରେ ମେଷଶୃଙ୍ଗୀ ଓ ପିପ୍ପଲୀର କ୍ୱାଥ ମିଶାଇ କାଢ଼ାଯାଇଥାଏ; ଏକ ମାସ, ଛଅ ମାସ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପକ୍କା କରାଯାଇଥାଏ; ଏବଂ ଚିଦ୍ଭିଟା, ବାରୁକ, ଇକ୍ଷୁକାଣ୍ଡ, ଆମ୍ରଫଳ, ଆମଳକରୁ ମିଳୁଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ କିଣ୍ବନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭିନେଗାର/ଟକ କିଣ୍ବିତ ଦ୍ରବ୍ୟ।

Word by Word

• इक्षुरस: sugarcane juice
• Type: Noun
• Root: इक्षु + रस
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार/द्रव्य-निर्देश)

• गुड: jaggery
• Type: Noun
• Root: गुड
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)

• मधु: honey
• Type: Noun
• Root: मधु
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)

• फाणित: molasses/treacle (thick sugarcane syrup)
• Type: Noun
• Root: फाणित
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)

• जाम्बव: jamun (Syzygium cumini) product/juice
• Type: Noun
• Root: जाम्बव
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासे) / द्रव्य-निर्देश

• पनसानाम्: jackfruit (of jackfruit)
• Type: Noun
• Root: पनस
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन

• अन्यतमः: any one (of these)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्यतम
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (— ‘any one of’)

• मेषशृङ्गी: meshaśṛṅgī (a medicinal plant)
• Type: Noun
• Root: मेष + शृङ्गी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (औषधि-द्रव्य)

• पिप्पली: long pepper
• Type: Noun
• Root: पिप्पली
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (औषधि-द्रव्य)

• क्वाथ: decoction
• Type: Noun
• Root: क्वाथ
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (कषाय/उक्थ)

• अभिषुतः: pressed out / extracted
• Type: Participle
• Root: अभि + √सु (सुनोति)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘अभिषुत’ = निष्युत/निष्पीडित/स्रावित

• मासिकः: one-month (aged/fermented)
• Type: Adjective
• Root: मासिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; काल-विशेषण

• षाण्मासिकः: six-month (aged/fermented)
• Type: Adjective
• Root: षाण्मासिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘षाण्मास’ = षट्-मास

• सांवत्सरिकः: one-year (aged/fermented)
• Type: Adjective
• Root: सांवत्सरिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वार्षिक-विशेषण

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• चिद्भिटोः: cidbhiṭu (a named ferment/drink ingredient; textually uncertain)
• Type: Noun
• Root: चिद्भिटु
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी/सप्तमी द्विवचन/एकवचन (पाठभेद-संदिग्ध); द्रव्य-नाम

• वारुक: vāruka (a melon/gourd-type fruit)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वारुक
• Form: नपुंसक/पुं (प्रयोगानुसार); प्रथमा/द्वितीया एकवचन; द्रव्य-विशेषण

• इक्षुकाण्ड: sugarcane stalk
• Type: Noun
• Root: इक्षु + काण्ड
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• आम्रफल: mango fruit
• Type: Noun
• Root: आम्र + फल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• आमलक: amla (Indian gooseberry)
• Type: Noun
• Root: आमलक
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• अवसुतः: drained/exuded/extracted
• Type: Participle
• Root: अव + √सु (सुनोति)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘अवसुत’ = स्रावित/निष्युत

• शुद्धः: pure/clean
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• शुक्तवर्गः: the class/group of sour ferments (vinegar-type)
• Type: Noun
• Root: शुक्त + वर्ग
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वर्ग-शब्देन समूह-निर्देश

Entities Mentioned

• state storehouse officials
• provisions/ferments
• medicinal additives (meṣaśṛṅgī, pippalī)

More Details

FAQs

Why does Kauṭilya list ingredients and maturation periods for śukta?

To standardize procurement, storage, and inspection: the state can classify items, price them, and verify quality by defined inputs and aging duration.